Цифрландыру – майлы дақылдар селекциясындағы жаңа кезең
Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында селекциялық зерттеулерді цифрландыру бағытында жаңа инновациялық жоба жүзеге асырылуда. Бұл бастама селекциялық стационарлар мен органикалық, тәлімі және суармалы егіншілік алқаптарын заманауи цифрлық технологиялар негізінде басқаруға және мониторинг жүргізуге бағытталған.
Зерттеу жұмыстарының қазіргі барысы туралы майлы дақылдар лабораториясының меңгерушісі Светлана Дидоренко атап өткендей, институтта DJI Terra бағдарламалық платформасы негізінде қашықтан мониторинг жүргізу және агробиологиялық деректерді дәл талдау жүйесі енгізілуде.
Оның айтуынша, цифрлық платформаларды қолдану селекциялық материалды бағалаудың сапалы жаңа деңгейіне көшуге мүмкіндік беріп отыр. Егістіктердің жағдайын жоғары дәлдікпен бақылау, тәжірибелік алқаптарға кеңістіктік талдау жасау және перспективалы генотиптерді жедел анықтау жұмыстары айтарлықтай жеңілдеді.
Светлана Дидоренко аэрофототүсірілім, фотограмметрия және цифрлық картография технологиялары өсімдіктердің морфобиологиялық ерекшеліктерін объективті бағалауға, стресс факторларын ерте анықтауға және селекциялық үдерістің тиімділігін арттыруға жол ашатынын атап өтті.
Сонымен қатар DJI Terra платформасы ортофотожоспарлар мен 3D модельдер жасауға, NDVI және NDRE сияқты вегетациялық индекстерді есептеуге және селекциялық питомниктер бойынша бірыңғай цифрлық деректер базасын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Маманның айтуынша, бұл тәсіл селекциялық шешімдер қабылдау жылдамдығын арттырып, адам факторының әсерін азайтады және перспективалы формаларды ерте анықтауға жағдай жасайды. Нәтижесінде селекциялық жұмыс Smart Breeding – деректерге негізделген интеллектуалды селекция деңгейіне көшуге жақындайды.
Цифровизация – новый этап в селекции масличных культур
В Казахском научно-исследовательском институте земледелия и растениеводства реализуется новый инновационный проект по цифровизации селекционных исследований. Данная инициатива направлена на внедрение современных цифровых технологий в управление селекционными стационарами, а также полями органического, богарного и поливного земледелия.
Как отметила заведующая лабораторией масличных культур Светлана Дидоренко, в институте внедряется система дистанционного мониторинга и точного анализа агробиологических данных на основе программного обеспечения DJI Terra.
По её словам, использование цифровых платформ позволяет вывести оценку селекционного материала на качественно новый уровень. Существенно упрощается контроль состояния посевов, проведение пространственного анализа опытных участков и оперативное выявление перспективных генотипов.
Светлана Дидоренко подчеркнула, что технологии аэрофотосъемки, фотограмметрии и цифрового картирования открывают новые возможности для объективной оценки морфобиологических признаков растений, раннего выявления стрессовых факторов и повышения эффективности селекционного процесса.
Кроме того, платформа DJI Terra позволяет формировать ортофотопланы и 3D-модели, рассчитывать вегетационные индексы (NDVI, NDRE), а также создавать единую цифровую базу данных селекционных питомников.
По её словам, данный подход ускоряет принятие селекционных решений, снижает влияние человеческого фактора и позволяет более оперативно выявлять перспективные формы. В результате селекционная работа постепенно переходит на уровень Smart Breeding – интеллектуальной селекции, основанной на данных и цифровых технологиях.
@agro__press @nasec.
Жас ғалымдар халықаралық аграрлық конференцияға белсенді қатысты
2026 жылғы 21 мамырда Алматы қаласындағы Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институтында «Қазақстанның аграрлық ғылымын және агроөнеркәсіптік кешенді ғылыми қамтамасыз етуді дамыту: теория, әдіснама және практика» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті.
Аталған конференцияға «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының» жас ғалымдары А.А. Амангелдиева, Қ. Қойланов, Б.Н. Майкотов, К.У. Рүстемова белсенді қатысты.
Конференция аясында ұйымдастырылған «Аграрлық секторды жаһандық климаттық өзгерістерге бейімдеу жүйесіндегі агробиология және фитосанитария» секциялық отырысында климаттық өзгерістер жағдайындағы аграрлық ғылымның өзекті мәселелері кеңінен талқыланды. Сонымен қатар өсімдік қорғау, селекция, биотехнология және фитосанитариялық қауіпсіздік бағыттары бойынша ғылыми пікір алмасулар өтті.
Жас зерттеушілер өз ғылыми баяндамаларын ұсынып, заманауи агроғылымдағы инновациялық тәсілдер мен жаңа технологиялар жөнінде ой бөлісті. Әсіресе, ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту, өсімдіктердің стресс факторларға төзімділігін арттыру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелеріне ерекше назар аударылды.
Осындай халықаралық ғылыми алаңдар жас ғалымдардың кәсіби тәжірибесін арттырып қана қоймай, ғылым мен өндіріс арасындағы байланысты нығайтуға, халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және жаңа ғылыми идеялардың қалыптасуына үлкен мүмкіндік береді.
Ғылым – болашақтың кепілі, ал жас ғалымдардың ізденісі – ел аграрлық ғылымының жарқын келешегі!
Молодые ученые приняли активное участие в международной аграрной конференции
21 мая 2026 года в Алматы, в Казахском научно-исследовательском институте защиты и карантина растений имени Ж. Жиембаева, состоялась международная научно-практическая конференция «Развитие аграрной науки Казахстана и научное обеспечение агропромышленного комплекса: теория, методология и практика».
В работе конференции активное участие приняли молодые ученые «Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства» – А.А. Амангельдиева, К. Койланов, Б.Н. Майкотов и К.У. Рустемова.
В рамках конференции на секционном заседании «Агробиология и фитосанитария в системе адаптации аграрного сектора к глобальным климатическим изменениям» были обсуждены актуальные вопросы аграрной науки в условиях изменения климата. Особое внимание уделили направлениям защиты растений, селекции, биотехнологии и фитосанитарной безопасности.
Молодые исследователи представили свои научные доклады и обменялись мнениями о современных методах и инновационных решениях в аграрной науке. В центре внимания также находились вопросы устойчивого развития сельского хозяйства, повышения устойчивости растений к стрессовым факторам и обеспечения продовольственной безопасности.
Подобные международные научные площадки не только способствуют профессиональному росту молодых ученых, но и укрепляют связь науки и производства, развивают международное сотрудничество и создают условия для появления новых научных идей.
Наука – залог будущего, а стремление молодых ученых к знаниям – основа успешного развития аграрной науки страны!
@agro__press @nasec.kz
ҚазҰАЗУ-де халықаралық ғылыми іс-шара өтті
Бүгін Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінде Қытай Халық Республикасының делегациясы қатысқан халықаралық ғылыми іс-шара өтті. Кездесу KAZNAZU конференц-залында ұйымдастырылып, азық-түлік қауіпсіздігі, стратегиялық резервтер және агроөнеркәсіптік кешен салаларындағы халықаралық ынтымақтастық мәселелеріне арналды.
Іс-шара барысында қатысушылар ғылыми тәжірибе алмасу, ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау, өңдеу және қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы заманауи технологияларды енгізу мәселелерін талқылады.
Шараға Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының (ҚазЕжӨШҒЗИ) қызметкерлері де қатысты. Институт атынан «Үшқоңыр» білім тарату орталығының жетекшісі Сейткәрім Қалтаев сөз сөйледі.
Кездесу аясында ұйымдардың ғылыми және өндірістік жетістіктері таныстырылып, болашақтағы халықаралық ынтымақтастық бағыттары талқыланды.
В КазНАИУ прошло международное научное мероприятие
Сегодня в Казахском национальном аграрном исследовательском университете состоялось международное научное мероприятие с участием представителей научно-исследовательских организаций и зарубежной делегации Китайской Народной Республики. Встреча прошла в конференц-зале KAZNAZU и была посвящена вопросам международного сотрудничества в сфере продовольственной безопасности, стратегических резервов и агропромышленного комплекса.
В ходе мероприятия участники обсудили перспективы научного взаимодействия, обмена опытом и внедрения современных технологий в области хранения, переработки и обеспечения безопасности сельскохозяйственной продукции.
Активное участие в мероприятии приняли сотрудники Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства (КазНИИЗиР). От имени института выступил руководитель Центра распространения знаний «Ушконыр» Сейткарим Калтаев.
В рамках встречи участники представили научно-исследовательские и производственные достижения своих организаций, обсудили перспективы дальнейшего международного сотрудничества и реализации совместных проектов.
@agro__press @nasec.kz
Carlsberg компаниясы ҚазЕжӨШҒЗИ-мен органикалық арпа өсіру бағытындағы ынтымақтастықты талқылады
Бүгін Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтына Carlsberg компаниясының Даниядағы өкілдігі арнайы сапармен келді. Кездесудің басты мақсаты – органикалық арпа өндірісі, тұрақты ауыл шаруашылығы және экологиялық таза өнім шығару бағытындағы ғылыми мүмкіндіктермен танысу болды.
Carlsberg – Орталық Азия аумағында экологиялық талаптарға сай өнім өндіретін ірі халықаралық компаниялардың бірі. Бүгінде компания алкогольсіз сыра өндірісін белсенді дамытып келеді және алдағы уақытта органикалық алкогольсіз сыра шығару бағытына қызығушылық танытып отыр.
Кездесу барысында компания өкілдері әлемдік нарықтағы қазіргі тенденцияларға тоқталды. Олардың айтуынша, бүгінде Еуропада өндірілетін сыра өнімдерінің шамамен 20 пайызы – алкогольсіз, ал 10 пайызы – органикалық өнімдер. Мұндай бағыт экологиялық жауапкершілік пен компания имиджін нығайтудың маңызды бөлігіне айналып отыр. Сонымен қатар алкогольсіз сыра спортшылар арасында да сұранысқа ие, өйткені ол жаттығудан кейін ағзадағы жоғалған микроэлементтер мен сұйықтық тепе-теңдігін қалпына келтіруге көмектеседі.
Компания өкілдері қазіргі уақытта Жетісу облысындағы жеткізушілермен жұмыс істеп жатқанын, алайда органикалық өндірісті дамытуға ерекше қызығушылық бар екенін жеткізді. Бұл бағытта табиғи су ресурстары мен экологиялық таза шикізат маңызды рөл атқарады.
Кездесу аясында ҚазЕжӨШҒЗИ ғалымдары институттың органикалық егіншілік саласындағы ғылыми әзірлемелерін, тәжірибе алқаптарын, генбанк жұмысын және заманауи зертханаларын таныстырды. Алдағы уақытта институт мамандары Carlsberg компаниясына органикалық арпа өсіруге қолайлы сорттарды іріктеу және оларды өндіріске ұсыну бойынша ғылыми ұсыныстар береді.
Қазақстанның органикалық өнім өндірушілер одағының төрағасы, «Қазақстанның органикалық өнім өндірушілер одағы» ЗТБ директоры Арсен Керімбеков бұл бастаманың маңыздылығына тоқталып:
«Бүгінде әлемдік нарық экологиялық таза әрі тұрақты өндіріс моделіне көшіп жатыр. Қазақстанның табиғи әлеуеті органикалық өнім өндіруге толық мүмкіндік береді. Сондықтан ғылым, өндіріс және бизнес бірігіп жұмыс істеуі керек. ҚазЕжӨШҒЗИ секілді ғылыми институттардың әзірлемелері осы бағыттағы нақты қадамдардың негізі болады», – деді.
Тараптар органикалық ауыл шаруашылығы мен тұрақты агротехнологияларды дамыту бағытындағы ынтымақтастықтың болашағын талқылады.
Carlsberg обсудил с КазНИИЗиР развитие производства органического ячменя
Сегодня Казахский научно-исследовательский институт земледелия и растениеводства посетили представители компании Carlsberg из Дании. Главной целью визита стало знакомство с научными разработками института в области органического земледелия, а также обсуждение перспектив выращивания органического ячменя.
Carlsberg является одной из крупнейших международных компаний, развивающих экологически ориентированное производство в Центральной Азии. В настоящее время компания активно развивает направление безалкогольного пива и рассматривает возможность выпуска органического безалкогольного продукта.
Представители компании отметили, что мировые производители сегодня уделяют особое внимание экологическому имиджу и устойчивому развитию. По их словам, уже около 20% рынка пива в Европе занимает безалкогольная продукция, а порядка 10% – органическая. Безалкогольное пиво также становится популярным среди спортсменов, поскольку помогает восполнять потерю жидкости и микроэлементов после тренировок.
В ходе встречи представители Carlsberg сообщили, что уже работают с поставщиками в Жетысуской области, однако заинтересованы в развитии именно органического производства. Для этого важны качественная вода, экологически чистое сырьё и научное сопровождение.
Специалисты КазНИИЗиР представили гостям научные лаборатории, генбанк, опытные поля и разработки института в сфере органического земледелия. В ближайшее время стороны планируют изучить, какие сорта ячменя, разработанные институтом, могут быть рекомендованы поставщикам компании для органического производства.
Председатель Союза производителей органической продукции Казахстана, директор ОЮЛ «Союз производителей органической продукции Казахстана» Арсен Керимбеков отметил:
«Сегодня мировой рынок уверенно движется в сторону экологически чистого и устойчивого производства. Казахстан обладает большим потенциалом для развития органического земледелия. Именно поэтому сотрудничество науки, агробизнеса и международных компаний сегодня особенно важно. Разработки КазНИИЗиР могут стать хорошей основой для развития отечественного органического производства», – подчеркнул он.
Стороны обсудили перспективы дальнейшего сотрудничества в сфере устойчивого сельского хозяйства и органического производства.
@agro__press @nasec.kz
Қуаңшылық жағдайында ылғал үнемдеу технологияларының тиімділігі зерттелуде
Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты (ҚазЕжӨШҒЗИ) құрамындағы Егіншілік зертханасы Қараой тәлімбағында сумен қамтамасыз етілмейтін («қатаң богара») жағдайында қуаңшылық пен жоғары температураға төзімді өсімдіктерге арналған далалық тәжірибелерді жүзеге асыруда.
Зерттеудің негізгі мақсаты – экстремалды климаттық жағдайларда өсімдіктердің бейімделу қабілетін, өнімділігін және ылғалды сақтау технологияларының тиімділігін анықтау.
– Тәжірибе барысында топырақ ылғалын сақтауға бағытталған бірқатар агротехникалық әдістер қолданылды. Атап айтқанда, топырақ бетін мульчалау, минералдық қорларды енгізу, ылғал үнемдеуші технологиялардың тиімділігін бағалау, сондай-ақ минималды, чизельді және тікелей өңдеу жүйелері сынақтан өткізілді. Барлық нұсқалар табиғи жауын-шашынға негізделіп, қосымша суарусыз жүргізілді, – дейді лаборатория менгерушісі Рауан Жапаев.
Аталған зерттеулер тәлімі егіншілік жағдайында су ресурстарын тиімді пайдалана отырып, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің инновациялық тәсілдерін анықтауға бағытталған. Өсімдіктердің өсу кезеңдері бойынша бақылау жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде.
Изучается эффективность влагосберегающих технологий в условиях засухи
Лаборатория земледелия Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства (КазНИИЗиР) проводит полевые исследования на Караойском испытательном участке в условиях «жёсткой богары», без дополнительного орошения.
Основная цель эксперимента – определить адаптационные способности растений, их продуктивность и эффективность влагосберегающих технологий в условиях засухи и высоких температур.
– В ходе опыта применялись различные агротехнические приёмы, направленные на сохранение почвенной влаги. В частности, использовались мульчирование поверхности почвы, внесение минеральных ресурсов, оценка влагосберегающих технологий, а также минимальная, чизельная и нулевая (прямая) обработка почвы. Все варианты проводились исключительно за счёт естественных осадков, без дополнительного полива – говорит заведующий лабораторией Рауан Жапаев.
Данные исследования направлены на разработку эффективных технологий возделывания сельскохозяйственных культур в богарных условиях с рациональным использованием водных ресурсов. Наблюдения за фазами роста растений ведутся на постоянной основе.
@agro__press @nasec.kz
Құрғақшылыққа төзімді дақылдарды өсіру технологиялары зерттелуде
Егіншілік зертханасының тәжірибе танабында құрғақшылыққа төзімді дақылдарды тәлімі жағдайда өсірудің әртүрлі технологиялары бойынша зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Зерттеудің негізгі мақсаты – ылғал үнемдеуші (қор сақтаушы) технологияларды қолдану арқылы өсімдіктердің өнімділігін арттыру және топырақ құнарлылығын тиімді пайдалану.
Тәжірибе барысында дақылдардың өсу және даму кезеңдеріне байланысты кешенді агротехникалық талдаулар жүргізілуде.
Алынған алғашқы нәтижелер қор сақтаушы технологиялардың құрғақшылық жағдайында дақылдардың өсіп-дамуына оң әсер ететінін көрсетіп отыр. Бұл деректер ауыл шаруашылығында тиімді және тұрақты агротехнологияларды енгізуге негіз бола алады.
На опытном поле лаборатории земледелия ведутся исследования технологий возделывания засухоустойчивых культур в богарных условиях
Основная цель исследования – повышение продуктивности растений и эффективное использование почвенного плодородия за счёт применения влагосберегающих (ресурсосберегающих) технологий.
В ходе эксперимента проводится комплексный анализ фаз роста и развития сельскохозяйственных культур.
Полученные результаты показывают, что ресурсосберегающие технологии оказывают положительное влияние на развитие и продуктивность растений в условиях засухи. Эти данные могут стать основой для внедрения эффективных агротехнологий в сельскохозяйственное производство.
@agro__press @nasec.kz
ҚазЕжӨШҒЗИ-да «Жас селекционер» халықаралық мектебі жұмысын бастады
Бүгін ҚазЕжӨШҒЗИ базасында жас ғалымдар мен селекция саласының мамандарын біріктірген «Жас селекционер» халықаралық мектебінің ашылуы өтті.
Халықаралық мектеп жұмысына Қырғызстан, Шығыс Қазақстан облысы, Қызылорда облысы және Грузия елдері мен өңірлерінен келген қонақтар қатысуда. Сонымен қатар Өзбекстан делегациясының келуі күтілуде.
Іс-шараның ашылуында ҚазЕжӨШҒЗИ Басқарма төрағасы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, профессор, Ұлттық аграрлық ғылымдар академиясының академигі Шолпан Бастаубаева және А.И. Бараев атындағы ғылыми-өндірістік орталықтың биология ғылымдарының докторы Алексей Моргунов құттықтау сөз сөйледі.
Бағдарламаның алғашқы күні қатысушылар институт мұражайын және Қазақстанның өсімдік генетикалық ресурстары сақталатын қорды аралады. Өсімдіктер генқоры бөлімінің бас ғылыми қызметкері, биология ғылымдарының докторы, профессор Минура Есимбекова генетикалық ресурстар үлгілерін сақтау әдістері бойынша дәріс оқыды.
Сонымен қатар өсімдіктерді молекулалық-биологиялық талдау зертханасының меңгерушісі Шынар Маскират бидай селекциясы мен тұқым шаруашылығындағы молекулалық-биологиялық әдістер туралы дәріс өткізді. Күн соңында қатысушылар тәжірибелік сабақтарға қатысады.
19 мамыр күні қатысушылар үшін бидайды будандастырудың ТВЭЛ-әдісін меңгеру бойынша тәжірибелік оқу ұйымдастырылады. Сабақ барысында бидай гүлдерін кастрациялау және қолдан тозаңдандыру тәсілдері үйретіледі. Практикалық сабақты дәнді дақылдар зертханасының меңгерушісі Бақыт Айнебекова жүргізеді. Сондай-ақ in vitro тозаңқап мәдениеті әдісі мен ДНҚ сәйкестендіруге арналған ПТР қою бойынша дәріс жоспарланған.
В КазНИИЗиР начала работу Международная школа «Молодой селекционер»
Сегодня в КазНИИЗиР состоялось открытие Международной школы «Молодой селекционер», объединившей молодых ученых, исследователей и специалистов в области селекции и семеноводства.
В работе школы принимают участие гости из Кыргызстана, Восточно-Казахстанской области, Кызылординской области и Грузии. Также ожидается приезд участников из Узбекистана.
С приветственным словом на открытии выступили Председатель правления ТОО КазНИИЗиР, кандидат сельскохозяйственных наук, профессор, академик Национальной академии аграрных наук Шолпан Бастаубаева, а также доктор биологических наук Алексей Моргунов из Научно-производственного центра им. А.И. Бараева.
В рамках первого дня участники посетили музей института и хранилище генетических ресурсов растений Казахстана. Доктор биологических наук, профессор Минура Есимбекова прочитала лекцию о методах хранения образцов генетических ресурсов растений.
Также состоялась лекция по молекулярно-биологическим методам в селекции и семеноводстве пшеницы, которую провела заведующая лабораторией молекулярно-биологического анализа растений Шынар Маскират. После лекций для участников организовали практические занятия.
На 19 мая запланировано практическое обучение ТВЭЛ-методу гибридизации пшеницы, включая технику кастрации цветков и искусственного опыления. Занятия проведет заведующая лабораторией зерновых культур Бакыт Айнебекова. Также участники прослушают лекцию по методу культуры пыльников in vitro и постановке ПЦР для ДНК-идентификации.
@agro__press @nasec.kz
ҚазЕжӨШҒЗИ-да Ұлттық генбанк құру мәселесіне арналған жиын өтті
Бүгін ҚазЕжӨШҒЗИ базасында Қазақстандағы Ұлттық генбанк жүйесін құру және өсімдік генетикалық ресурстарын ресми тіркеу мәселелеріне арналған кеңейтілген жиын өтті.
Жиында институт мамандары мен ғалымдары еліміздегі өсімдік генетикалық қорын сақтау, тіркеу және халықаралық стандарттарға сәйкестендіру бағытында атқарылған жұмыстар туралы баяндады.
ҚазЕжӨШҒЗИ Басқарма төрағасы Шолпан Бастаубаеваның айтуынша, қазіргі таңда институт Ұлттық генбанк мәртебесін алу және барлық генетикалық ресурстарды ресми тіркеу жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Бүгінде өсімдіктер генофонды зертханасында 36 мың 80 үлгі сақтау қорына орналастырылған. Ал 2022 жылғы инвентаризация нәтижесінде 64 мыңнан астам үлгі тіркелгені анықталған. Соның ішінде құжаттық талаптарға сәйкес шамамен 56 мың үлгі тіркеуге ұсынылған.
Шолпан Бастаубаева кеше «ҰАҒБО» өкілдерімен арнайы кеңес өткенін, ал дүйсенбі күні барлық құжаттар Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрлігіне жолданатынын айтты.
«Қазақстанда мұндай жұмысты ешбір ғылыми институт жүргізген жоқ. Біз бұл бағытта алғашқы қадам жасап отырған ұйымбыз», – деді ол.
Оның айтуынша, 2023 жылы қабылданған «Өсімдіктер дүниесі туралы» заң мен оған қатысты өсімдік ресурстарын тіркеу және сақтау жөніндегі екі нормативтік акт негізінде барлық қажетті құжат дайындалған.
Жиында биология ғылымдарының докторы, профессор, Қаз-ЕжӨШҒЗИ-ың аға ғылыми қызметкері Минура Есімбекова да баяндама жасап, Қазақстанда генетикалық ресурстарды сақтау мәселесі ұзақ жылдар бойы ғылыми жобалар деңгейінде ғана қалып келгенін айтты.
«25 жыл бойы генетикалық ресурстар зерттеліп, коллекциялар жиналды. Бірақ жобалар аяқталған соң олардың бір бөлігі жоғалып кетіп отырды. Енді “Өсімдіктер дүниесі туралы” заң мемлекетке бұл коллекциялардың сақталуына жауапкершілік жүктеуге мүмкіндік береді», – деді ол.
Минура Есімбекованың сөзінше, ҚазЕжӨШҒЗИ 2000 жылдан бері республика бойынша бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру жобаларының үйлестірушісі болып келеді. Бүгінде институт бағдарламаларына 15 ғылыми ұйым қатысады.
Ғалым Қазақстанда кейбір бірегей коллекциялардың сақталмай жоғалып кеткенін де атап өтті. Соның ішінде Арал өңіріндегі тәжірибе станциясында жиналған қазақтың дәстүрлі дақылдарының құнды коллекцияларының көбі жойылған.
ҚазЕжӨШҒЗИ-да қазіргі уақытта халықаралық FAO стандарттарына сәйкес келетін минус 10 градус температурадағы арнайы сақтау қоймасы құрылған. Институтта материалдарды қабылдау, кептіру, қаптау, биологиялық бағалау, ауруға төзімділік пен молекулалық маркерлеу зертханалары жұмыс істейді.
Бүгінде институт қорында 7 топқа кіретін 63 дақыл, 15 тұқымдас, 57 туыс және 71 түр бойынша 36 мыңнан астам үлгі сақтаулы. Оның ішінде:
21 765 астық дақылы,
956 дәнді-бұршақты дақыл,
550 техникалық дақыл,
3252 малазықтық дақыл,
4105 жармалық дақыл,
2 мыңнан астам көкөніс үлгілері бар.
Сонымен қатар жиында халықаралық генбанк құру мәселесі де қозғалды. Шолпан Бастаубаеваның айтуынша, қазіргі уақытта ислам елдерінің халықаралық генбанкін қалыптастыру бойынша жол картасы қабылданған және жұмыс осы бағытта жалғасады.
В КазНИИЗиР прошло совещание по созданию Национального генбанка Казахстана
Сегодня в КазНИИЗиР состоялось расширенное совещание, посвящённое созданию Национального генбанка Казахстана и регистрации генетических ресурсов растений.
В ходе встречи учёные и специалисты института рассказали о работе по инвентаризации, сохранению и регистрации коллекций растительных генетических ресурсов в соответствии с международными стандартами.
Председатель правления КазНИИЗиР Шолпан Бастаубаева сообщила, что институт ведёт работу по получению статуса Национального генбанка и официальной регистрации всех имеющихся коллекций.
На сегодняшний день в лаборатории генофонда растений на хранение заложено 36 080 образцов. При этом инвентаризация 2022 года выявила более 64 тысяч образцов, а порядка 56 тысяч были подготовлены для регистрации согласно документационным требованиям.
По словам Шолпан Бастаубаевой, накануне прошло совещание с представителями НАНОЦ, а уже в понедельник пакет документов будет направлен в Министерство экологии и природных ресурсов РК.
«В Казахстане ни один научный институт ранее не проводил подобную работу. Мы выступаем первопроходцами в этом направлении», – отметила она.
Работа ведётся в рамках закона «О растительном мире», принятого в 2023 году, а также подзаконных актов, регулирующих порядок регистрации и хранения генетических ресурсов растений.
Доктор биологических наук, профессор, старший научный сотрудник КазНИИЗиР Минура Есимбекова подчеркнула, что Казахстан подошёл к историческому этапу в вопросе сохранения генетических ресурсов.
«На протяжении почти 25 лет собирались коллекции и проводились исследования, однако после завершения проектов часть материалов терялась. Новый закон позволяет возложить ответственность за сохранность коллекций на государство», – сказала она.
По её словам, с 2000 года КазНИИЗиР является координирующей организацией программ ПЦФ по всей республике, а в научных программах института участвуют 15 организаций системы НАНОЦ.
Минура Есимбекова также отметила, что в Казахстане уже были случаи утраты уникальных коллекций. В частности, была практически полностью потеряна ценная коллекция культур Приаральской опытной станции из-за отсутствия финансирования на её сохранение.
Сегодня в институте создано специализированное хранилище с температурным режимом минус 10 градусов, соответствующее международным стандартам FAO. Имеются лаборатории биооценки качества зерна, устойчивости к болезням, молекулярного маркирования и идентификации, а также оборудование для приёма, сушки и упаковки материалов.
В настоящее время в КазНИИЗиР хранится более 36 тысяч образцов, включая:
21 765 образцов зерновых культур,
956 зернобобовых,
550 технических культур,
3252 кормовых культур,
4105 крупяных культур,
более 2 тысяч овощных образцов.
Также в ходе совещания было отмечено, что параллельно ведётся работа по организации международного генбанка исламских стран. По словам Шолпан Бастаубаевой, соответствующая дорожная карта уже подписана, и работа в этом направлении будет продолжена.
Свежие комментарии