Ғылым елдерді даму жолында жақындастырады
2026 жылғы 19–20 тамызда Ресей Федерациясының Ауыл шаруашылығы министрі Оксана Луттың шақыруымен «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС Басқарма төрағасы Ш.О. Бастаубаева Қазан қаласында өткен «Орыс даласы – 2026» селекционерлер мен тұқым өсірушілердің III Бүкілресейлік форумына қатысты. Іс-шара Башир Рамеев атындағы ІТ-парк алаңында ұйымдастырылды.
Қазақстандық делегацияны «Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы» КеАҚ Басқарма төрағасы Б.К. Асанов басқарды. Делегация құрамына Өсімдік сорттарын мемлекеттік сынау және қорғау комитетінің төрағасы Т.Б. Ажғалиев, С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің ректоры К.М. Тілеуов, сондай-ақ Қазақстанның жетекші селекционер ғалымдары, соның ішінде Б.А. Айнебекова, А.Т. Саянов, Р. Искаков және басқа да мамандар кірді.
Форумның негізгі тақырыптарының бірі 2026 жылы К.А. Тимирязев атындағы Ресей мемлекеттік аграрлық университеті базасында құрылған ауыл шаруашылығы дақылдарын жедел селекциялауға арналған «ПУСК» ғылыми бағдарламасы болды. Оның басты мақсаты – дәстүрлі селекциядан предиктивті модельге көшу.
Бағдарлама генотиптік және фенотиптік мәліметтерді, топырақ, климат пен агротехнологиялар туралы ақпаратты жасанды интеллект мүмкіндіктерімен біріктіреді. Мұндай тәсіл өсімдіктердің құнды белгілерін алдын ала болжауға, перспективалы генотиптерді мақсатты түрде іріктеуге және жаңа сорттарды шығару мерзімін едәуір қысқартуға мүмкіндік береді.
«ПУСК» бағдарламасына 86 ғылыми-зерттеу ұйымы мен бизнес өкілдері қатысады. Селекциялық жұмыстар ауыл шаруашылығы дақылдарының 16 негізгі түрі бойынша жүргізіліп, Ресейдің 37 өңірінде 124 сынақ алаңы ұйымдастырылған. Бағдарламаның басты міндеттерінің бірі – жаңа сорт шығару мерзімін 8–10 жылдан 2–3 жылға дейін қысқарту.
Қазақстанның аграрлық ғылымы үшін геномдық және фенотиптік мәліметтерді, топырақ пен климат жағдайлары туралы ақпаратты, биоинформатика әдістері мен жасанды интеллектіні кешенді қолдану ерекше қызығушылық тудырады. Бұл тәсіл Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы ұсынған «Бидай 2027–2031» флагмандық бағдарламасымен үндеседі.
Аталған бағдарлама аясында заманауи геномдық, цифрлық және жасанды интеллект технологияларын селекциялық үдеріске енгізуге бағытталған «Қазақстан бидайының цифрлық және предиктивті селекциясы – 2030» бағытын күшейту перспективалы бастамалардың бірі бола алады.
Форум барысында қазақстандық делегация өкілдері Ресейдің жетекші селекциялық орталықтарының басшыларымен келіссөздер жүргізіп, тәжірибе және ғылыми білім алмасты. Сонымен қатар селекция, тұқым шаруашылығы және аграрлық ғылымды цифрландыру салаларындағы ықтимал өзара іс-қимыл бағыттары талқыланды.
Қазақстандық ғалымдар предиктивті селекция мен геномдық технологияларды дамытуға, классикалық әдістерден цифрлық болжауға көшуге, ұлттық генетикалық ресурстарды сақтап, тиімді пайдалануға және жаңа сорттарды ауыл шаруашылығы өндірісіне жедел енгізуге ерекше қызығушылық танытты.
20 тамызда форум қатысушылары Қазан мемлекеттік аграрлық университетінің Агробиотехнопаркіне барды. «Егістік күні» практикалық бағдарламасы аясында заманауи ресейлік сорттар, перспективалы селекциялық әзірлемелер, ғылыми ұйымдар мен аграрлық компаниялардың технологиялық шешімдері таныстырылды.
Іссапар аяқталғаннан кейін Ш.О. Бастаубаева Facebook парақшасында бидай селекциясы саласындағы халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың келешегі жөніндегі жеке пікірін жариялады.
Ол құрғақшылық, аптап ыстық, өсімдік аурулары, топырақтың тозуы және өзге де климаттық сын-қатерлермен күресу мақсатында ұлттық селекциялық бағдарламалар арасындағы ықпалдастықты дамытып жатқан Африка елдерінің тәжірибесіне назар аударды.
Қазіргі ауыл шаруашылығындағы мәселелер жекелеген мемлекеттердің шекарасымен шектелмейді. Бір генетикалық материалды әртүрлі агроэкологиялық жағдайда сынауға, ал алынған деректерді, технологиялар мен ғылыми зерттеу нәтижелерін селекциялық үдерісті жеделдету үшін пайдалануға болады.
Мұндай тәсіл бидай өндірісі құрғақшылыққа, ылғал тапшылығына, жоғары температураға, өсімдік ауруларына және өнімділіктің күрт өзгеруіне тәуелді Қазақстан үшін де өзекті.
Бұл бағытта Қазақстан мен Ресей арасындағы ғылыми байланысты одан әрі дамыту маңызды болуы мүмкін. Екі елдің КАСИБ желісі аясында қалыптасқан оң тәжірибесі бар. Аталған желі арқылы 15 мыңнан астам селекциялық линия алмасып, әртүрлі табиғи-климаттық жағдайда сыналған.
Африка ғалымдарының тәжірибесі дайын үлгі ретінде емес, әртүрлі мемлекеттердің ортақ мәселелерді шешу үшін ғылыми әлеуетін қалай ұштастыра алатынын көрсететін мысал ретінде қарастырылады. Қазақстан үшін бұл тәсіл селекционерлер арасындағы ұлттық және халықаралық байланысты нығайтуға, бірлескен зерттеулер жүргізуге және геномдық, цифрлық әрі жасанды интеллект технологияларын енгізуге мүмкіндік береді.
«Орыс даласы 026» форумына қатысу қазақстандық ғалымдардың озық әзірлемелермен танысуына, кәсіби байланыстарын кеңейтуіне және ықтимал өзара іс-қимыл бағыттарын айқындауына жол ашты. Ал Ш.О. Бастаубаеваның кейін жариялаған пікірі білім, технологиялар және генетикалық ресурстар алмасуға негізделген ғылыми диалогты одан әрі дамытудың мүмкін бағытын көрсетті.
Наука объединяет страны для развития
19–20 августа 2026 года по приглашению министра сельского хозяйства Российской Федерации Оксаны Лут председатель Правления ТОО «КазНИИЗиР» Ш.О. Бастаубаева приняла участие в III Всероссийском форуме селекционеров и семеноводов «Русское поле – 2026». Мероприятие состоялось в Казани на площадке ИТ-парка имени Башира Рамеева.
Казахстанскую делегацию возглавил председатель Правления НАО «Национальный аграрный научно-образовательный центр» Б.К. Асанов. В ее состав вошли председатель Комитета государственного сортового испытания и защиты сортов растений Т.Б. Ажгалиев, ректор Казахского агротехнического исследовательского университета имени С. Сейфуллина К.М. Тиреуов, а также ведущие ученые-селекционеры Казахстана, в том числе Б.А. Айнебекова, А.Т. Саянов, Р. Искаков и другие специалисты.
Одной из центральных тем форума стала научная программа ускоренной селекции сельскохозяйственных культур «ПУСК», созданная в 2026 году на базе РГАУ–МСХА имени К.А. Тимирязева. Ее основная задача заключается в переходе от традиционной селекции к предиктивной модели.
Программа объединяет генотипические и фенотипические данные, информацию о почве, климате и агротехнологиях с возможностями искусственного интеллекта. Такой подход позволяет прогнозировать ценные признаки растений, целенаправленно отбирать перспективные генотипы и значительно сокращать сроки создания новых сортов.
В программе «ПУСК» участвуют 86 научно-исследовательских организаций и представители бизнеса. Селекционная работа ведется по 16 ведущим сельскохозяйственным культурам, а испытания организованы в 124 точках, расположенных в 37 регионах России. Одной из главных целей программы является сокращение срока создания нового сорта с 8–10 до 2–3 лет.
Для казахстанской аграрной науки особый интерес представляет комплексное использование геномных и фенотипических данных, сведений о почвенно-климатических условиях, методов биоинформатики и искусственного интеллекта. Этот подход перекликается с предложенной Национальной академией наук Республики Казахстан флагманской программой «Пшеница 2027–2031».
Перспективным направлением может стать усиление в рамках этой программы блока «Цифровая и предиктивная селекция пшеницы Казахстана – 2030», ориентированного на внедрение современных геномных, цифровых и ИИ-технологий в селекционный процесс.
Во время форума представители казахстанской делегации провели переговоры с руководителями российских селекционных центров, обменялись опытом и научными знаниями, а также обсудили перспективные направления взаимодействия в области селекции, семеноводства и цифровизации аграрной науки.
Особый интерес у казахстанских ученых вызвали развитие предиктивной селекции и геномных технологий, переход от классических методов к цифровому прогнозированию, сохранение и эффективное использование национальных генетических ресурсов, а также ускоренное внедрение новых сортов в сельскохозяйственное производство.
20 августа участники форума посетили Агробиотехнопарк Казанского государственного аграрного университета. Во время практической части «День поля» были представлены современные российские сорта, перспективные селекционные разработки и технологические решения научных организаций и аграрных компаний.
После завершения поездки Ш.О. Бастаубаева на своей странице в Facebook отдельно поделилась мнением о перспективах международного сотрудничества в области селекции пшеницы.
Она обратила внимание на опыт африканских стран, ученые которых развивают взаимодействие между национальными селекционными программами для противодействия засухе, жаре, болезням растений, деградации почв и другим климатическим вызовам.
Проблемы современного сельского хозяйства не ограничиваются границами отдельных государств. Один и тот же генетический материал можно испытывать в разных агроэкологических условиях, а полученные данные, технологии и результаты исследований – использовать для ускорения селекционного процесса.
Такой подход актуален и для Казахстана, производство пшеницы в котором особенно чувствительно к засухе, дефициту влаги, высоким температурам, болезням растений и резким колебаниям урожайности.
Особое значение в этом направлении может иметь дальнейшее развитие научного взаимодействия Казахстана и России. У двух стран уже есть положительный опыт сотрудничества в рамках сети КАСИБ. Через эту сеть было передано и испытано более 15 тысяч селекционных линий.
Опыт африканских ученых рассматривается не как готовая модель, а как пример того, как разные страны могут объединять научный потенциал для решения общих задач. Для Казахстана такой подход открывает возможности для укрепления национальных и международных связей между селекционерами, проведения совместных исследований и внедрения геномных, цифровых и ИИ-технологий.
Участие в форуме «Русское поле – 2026» позволило казахстанским ученым ознакомиться с передовыми разработками, расширить профессиональные контакты и определить перспективные направления взаимодействия. А последующее мнение Ш.О. Бастаубаевой обозначило возможный путь дальнейшего научного диалога, основанного на обмене знаниями, технологиями и генетическими ресурсами.
@agro__press @nasec
«АӨК ғалымдары»: Раушан Ержебаева өсімдік биотехнологиясы туралы
«АӨК ғалымдары» айдарында аграрлық ғылымды дәріптеп, отандық ғалымдардың еңбегімен таныстыруды жалғастырамыз. Бүгін ауыл шаруашылығы дақылдарының селекциясын жеделдетуге және оның дәлдігін арттыруға мүмкіндік беретін заманауи биотехнологиялық әдістер туралы сөз қозғаймыз.
Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының базасында Өсімдіктер биотехнологиясы зертханасы жұмыс істейді. Зертхана қызметі ауыл шаруашылығы дақылдарының перспективалы сорттары мен үлгілерін шығаруда заманауи ғылыми тәсілдерді қолдануға бағытталған.
Зертханаға биология ғылымдарының кандидаты, профессор Раушан Ержебаева жетекшілік етеді.
Зертхананың негізгі миссиясы – заманауи биотехнологиялық әдістерді пайдалану арқылы селекциялық үдерісті жеделдету және өсімдіктерді іріктеу дәлдігін арттыру. Мұндай технологиялар құнды өсімдік материалын тиімді зерттеуге, қажетті белгілерді анықтауға және жаңа сорттарды шығару мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.
Зертхананың ғылыми жұмысы отандық селекцияны дамытуға, институттың зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтуге және Қазақстанның табиғи-климаттық жағдайларына бейімделген ауыл шаруашылығы дақылдарын шығаруға үлес қосады.
Отандық ғалымдардың зерттеулері, жетістіктері және еліміздің ауыл шаруашылығын дамытуға қосқан үлесі туралы әңгімелеуді жалғастырамыз.
«Ученые в АПК»: Раушан Ержебаева о биотехнологии растений
В рубрике «Ученые в АПК» продолжаем популяризировать аграрную науку и знакомить с работой отечественных ученых. Сегодня рассказываем о современных биотехнологических методах, которые позволяют ускорить селекцию сельскохозяйственных культур и повысить её точность.
На базе Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства функционирует лаборатория биотехнологии растений. Её деятельность направлена на применение современных научных подходов при создании перспективных сортов и форм сельскохозяйственных культур.
Лабораторию возглавляет кандидат биологических наук, профессор Раушан Ержебаева.
Основная миссия лаборатории – ускорение селекционного процесса и повышение точности отбора растений с использованием современных методов биотехнологии. Эти технологии позволяют более эффективно изучать ценный растительный материал, выявлять необходимые признаки и сокращать сроки создания новых сортов.
Работа лаборатории способствует развитию отечественной селекции, расширению научных возможностей института и созданию сельскохозяйственных культур, адаптированных к природно-климатическим условиям Казахстана.
Продолжаем рассказывать об отечественных учёных, их исследованиях и вкладе в развитие аграрной науки и сельского хозяйства страны.
@agro__press @nasec
«АӨК ғалымдары»: Керімтай Қонысбеков қант қызылшасының селекциясы туралы
«АӨК ғалымдары» айдарында аграрлық ғылымды көпшілікке таныстыруды және отандық ғалымдардың зерттеулері мен жетістіктері туралы айтуды жалғастырамыз. Бүгін қант қызылшасының отандық селекциясы, жаңа будандар және халықаралық ғылыми ынтымақтастық туралы сөз қозғаймыз.
Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының қант қызылшасы зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты Керімтай Қонысбеков Қазақстан жағдайына бейімделген қант қызылшасы сорттары мен будандарын шығару бағытындағы ғылыми жұмыстар туралы айтып берді.
Ғалымның зерттеулері жоғары өнімді, қанттылығы жоғары және бәсекеге қабілетті отандық сорттар мен будандарды шығаруға бағытталған.
Тәуелсіздік жылдарында институт ғалымдары қант қызылшасының 264 инбредтік линиясын жасап, көпжылдық селекциялық жұмыстар нәтижесінде 1 сорт пен 18 будан шығарды. Олардың қатарында ЦКазМС-44, КазМС-19, КазСиб-14, Ақсу, Айшолпан, Шекер, Тараз, Памяти Абугалиева, Абілхайыр, Болашақ және Ынтымақ бар. Өндіріске ұсынылған будандардың орташа өнімділігі гектарына 800–900 центнерге, ал қанттылығы 17,5–18,7%-ға дейін жетеді.
Соңғы жылдары институт заманауи селекциялық әдістер мен технологияларды енгізу мақсатында халықаралық ғылыми ынтымақтастықты белсенді дамытып келеді. Ресей Ғылым академиясы Сібір бөлімшесінің Цитология және генетика институтымен, Мазлумов атындағы Бүкілресейлік қант қызылшасы және қант ғылыми-зерттеу институтымен, Украинаның биоэнергетикалық дақылдар және қант қызылшасы институтымен бірлескен зерттеулер жүргізілуде. Сонымен қатар Беларусь, Қытай, Польша және Францияның ғылыми ұйымдарымен байланыс орнатылған.
Халықаралық әріптестік аясында селекциялық құнды генетикалық материалдармен алмасу, линиялар, сорттар мен будандарды экологиялық сынақтан өткізу және перспективалы генотиптерді іріктеу жұмыстары жүргізіледі. Шетелден алынған материалдар Қазақстан жағдайында өнімділігі, қанттылығы, бейімділігі, тұрақтылығы және басқа да шаруашылыққа құнды белгілері бойынша бағаланады.
Керімтай Қонысбековтің айтуынша, қант қызылшасынан тұрақты әрі жоғары өнім алу үшін сапалы тұқыммен қатар ғылыми негізделген ауыспалы егіс, тиімді суару жүйесі, өсімдіктерді қорғау, мамандандырылған техника және өңдеу кәсіпорындарымен жүйелі байланыс қажет. Осы тұрғыда заманауи техникамен жабдықталған агросервистік орталықтарды дамыту маңызды.
Институт отандық тұқым шаруашылығын дамытуға да ерекше көңіл бөлуде. Серіктес шаруашылықтармен бірлесіп, 2027 жылға дейін отандық қант қызылшасы тұқымының үлесін еліміздің жалпы қажеттілігінің 30%-ына жеткізу жоспарланып отыр.
Ғылымды дәріптеу арқылы аграрлық саладағы зерттеулердің маңызын, отандық ғалымдардың еңбегін және олардың ауыл шаруашылығының дамуына қосқан үлесін таныстыруды жалғастырамыз.
«Ученые в АПК»: Керимтай Конысбеков о селекции сахарной свеклы
В рубрике «Ученые в АПК» продолжаем популяризировать аграрную науку и знакомить с исследованиями и достижениями отечественных ученых. Сегодня рассказываем об отечественной селекции сахарной свеклы, создании перспективных гибридов и развитии международного научного сотрудничества.
Ведущий научный сотрудник лаборатории сахарной свеклы Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства, кандидат сельскохозяйственных наук Керимтай Конысбеков рассказал о научной работе по созданию сортов и гибридов сахарной свеклы, адаптированных к условиям Казахстана.
Исследования ученого направлены на создание высокопродуктивных и конкурентоспособных отечественных сортов и гибридов с высокой сахаристостью.
За годы независимости учеными института создано 264 инбредные линии сахарной свеклы. Результатом многолетней селекционной работы стали 1 сорт и 18 гибридов, среди которых ЦКазМС-44, КазМС-19, КазСиб-14, Аксу, Айшолпан, Шекер, Тараз, Памяти Абугалиева, Абилхаир, Болашак и Ынтымак. Средняя урожайность рекомендованных производству гибридов достигает 800–900 ц/га, сахаристость — 17,5–18,7%.
В последние годы институт активно расширяет международное научное сотрудничество для внедрения современных селекционных методов и технологий. Совместные исследования ведутся с Институтом цитологии и генетики Сибирского отделения Российской академии наук, Всероссийским научно-исследовательским институтом сахарной свеклы и сахара имени А. Л. Мазлумова и Институтом биоэнергетических культур и сахарной свеклы Украины. Научные связи также развиваются с организациями Беларуси, Китая, Польши и Франции.
Международное сотрудничество включает обмен ценным генетическим материалом, проведение совместных исследований, экологические испытания линий, сортов и гибридов, а также отбор перспективных генотипов. Зарубежный селекционный материал изучается в условиях Казахстана и оценивается по урожайности, сахаристости, адаптивности, устойчивости и другим хозяйственно ценным признакам.
По словам Керимтая Конысбекова, для получения стабильных и высоких урожаев сахарной свеклы недостаточно только качественного семенного материала. Необходимы научно обоснованный севооборот, эффективное орошение, защита растений, специализированная сельскохозяйственная техника и налаженное взаимодействие с перерабатывающими предприятиями. Важную роль в этом направлении может сыграть развитие агросервисных центров, оснащенных современной техникой.
Особое внимание институт уделяет развитию отечественного семеноводства. Совместно с партнерскими хозяйствами к 2027 году планируется довести долю отечественных семян сахарной свеклы до 30% от общей потребности страны.
Продолжаем популяризировать аграрную науку, рассказывая об исследованиях отечественных ученых, их достижениях и вкладе в развитие сельского хозяйства Казахстана.
@agro__press @nasec
Раушан Ержебаеваға «Профессор» құрметті атағы берілді
Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты Биотехнология зертханасының меңгерушісі, биология ғылымдарының кандидаты Раушан Сайлауқызы Ержебаеваны 10600 «Жаратылыстану ғылымдары» ғылыми бағыты, 10601 «Мультидисциплинарлық ғылымдар» бағыты бойынша «Профессор» құрметті атағының берілуімен шын жүректен құттықтайды!
Бұл – Раушан Сайлауқызының көпжылдық ғылыми еңбегінің, биологиялық, биотехнологиялық және ауыл шаруашылығы ғылымдарының тоғысында селекция саласын дамытуға қосқан елеулі үлесінің лайықты бағалануы.
Жаңа ғылыми жетістіктер, табысты жобалар, талантты шәкірттер және кәсіби қызметіңізде толағай табыстар тілейміз!
Казахский НИИ земледелия и растениеводства поздравляет Ержебаеву Раушан Сайлаувну, заведующую лабораторией биотехнологии, кандидата биологических наук, с присвоением почетного звания «Профессор» по научному направлению 10600 «Естественные науки» (10601 «Мультидисциплинарные науки»).
Это заслуженное признание её многолетнего научного труда и вклада в развитие селекции на стыке биологических, биотехнологических и сельскохозяйственных наук.
Желаем новых научных достижений, успешных проектов, талантливых учеников и дальнейших профессиональных успехов!
@agro__press @nasec
«АӨК ғалымдары»: Шынболат Рсалиев өсімдіктер иммунитеті мен оларды қорғау туралы айтып берді
Биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының өсімдіктер иммунитеті және қорғау зертханасының бас ғылыми қызметкері Шынболат Рсалиев өзінің ғылыми қызметі мен зерттеулері туралы айтып берді.
Ғалымның зерттеулері бидайдың аурулар мен зиянкестерге төзімділігін зерттеуге және төзімді сорттарды анықтауға бағытталған.
2023 жылдан бері зертхана ғалымдары Санкт-Петербургтегі Бүкілресейлік өсімдіктерді қорғау ғылыми-зерттеу институтымен (ВИЗР) Қазақстанның гранттық қаржыландыру жобалары аясында белсенді ынтымақтастық орнатып келеді. Бірлескен зерттеулер нәтижесінде Plants (Q1) халықаралық журналында және Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің «Хабаршысы» журналында ғылыми мақалалар жарияланды.
Қазіргі уақытта ғалымдар күздік бидайдың зиянды бақашық қандаласымен зақымдануын бірлесіп зерттеуде. Зерттеу нәтижелері бойынша дайындалған мақала Insects (Q1) журналына жариялауға қабылданды. Сонымен қатар ВИЗР зертханасының меңгерушісі, профессор Андрей Фролов ҚазЕжӨШҒЗИ PhD докторанты Арман Баймағамбетовтың ғылыми жетекшісі болып табылады.
«АӨК ғалымдары» айдарында отандық аграрлық ғылымды дамытып, халықаралық ғылыми ынтымақтастықты нығайтып жүрген ғалымдардың еңбегін таныстыруды жалғастырамыз.
«Ученые в АПК»: Шынболат Рсалиев рассказал об иммунитете и защите растений
Доктор биологических наук, профессор, главный научный сотрудник лаборатории иммунитета и защиты растений Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства Шынболат Рсалиев рассказал о своей научной деятельности и исследованиях.
Работа ученого направлена на изучение устойчивости пшеницы к болезням и вредителям, а также выявление устойчивых сортов.
С 2023 года сотрудники лаборатории активно сотрудничают со Всероссийским научно-исследовательским институтом защиты растений (ВИЗР, Санкт-Петербург) в рамках проектов грантового финансирования Республики Казахстан. По итогам совместных исследований опубликованы научные статьи в международном журнале Plants (Q1) и «Вестнике Кызылординского университета имени Коркыт Ата».
В настоящее время ученые совместно изучают повреждение озимой пшеницы клопом вредная черепашка. Статья по результатам этой работы принята к публикации в международном журнале Insects (Q1). Кроме того, заведующий лабораторией ВИЗР, профессор Андрей Фролов является научным руководителем PhD-докторанта КазНИИЗиР Армана Баймагамбетова.
В рубрике «Ученые в АПК» продолжаем рассказывать об ученых, которые развивают отечественную аграрную науку и укрепляют международное научное сотрудничество.
@agro__press @nasec
«АӨК ғалымдары»: Исатай Нұрпейісов бидай селекциясы туралы айтып берді
Биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының дәнді дақылдар зертханасының бас ғылыми қызметкері Исатай Нұрпейісов өзінің ғылыми жолы мен бидай селекциясы саласындағы зерттеулері туралы айтып берді.
Ғалымның көпжылдық еңбегі өнімділігі жоғары, сапалы әрі қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделген бидай сорттарын шығаруға бағытталған. Бүгінде ол Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысына бейімделген жаздық жұмсақ бидайдың жаңа сорттарын жасау бағытындағы ғылыми жұмыстарға қатысуда.
«АӨК ғалымдары» айдарында отандық аграрлық ғылымның дамуына үлес қосып жүрген ғалымдардың еңбегін таныстыруды жалғастырамыз.
«Ученые в АПК»: Исатай Нурпеисов рассказал о селекции пшеницы
Доктор биологических наук, профессор, главный научный сотрудник лаборатории зерновых культур Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства Исатай Нурпеисов рассказал о своем научном пути и исследованиях в области селекции пшеницы.
Многолетняя научная деятельность ученого направлена на создание продуктивных сортов пшеницы с высоким качеством зерна и устойчивостью к неблагоприятным условиям среды. Сегодня он участвует в исследованиях по созданию новых сортов яровой мягкой пшеницы, адаптированных к условиям юга и юго-востока Казахстана.
В рубрике «Ученые в АПК» продолжаем знакомить с людьми, чей труд вносит вклад в развитие отечественной аграрной науки.
@agro__press @nasec
Қазақстан мен Қытай аграрлық ғылым саласындағы ынтымақтастықты кеңейтуде
10–12 тамыз аралығында Қытайда ауыл шаруашылығы ғылымы мен техникасы саласындағы «Қытай (Шыңжаң) – Орталық Азия» инновациялар альянсының 2026 жылғы академиялық конференциясы өтті. Іс-шараға «Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» Басқарма Төрағасы Шолпан Бастаубаева қатысты.
Конференцияның негізгі тақырыптары ауыл шаруашылығы ғылымы мен технологияларын дамыту, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өсімдіктердің генетикалық ресурстарын сақтау және тиімді пайдалану, селекция және заманауи агротехнологияларды енгізу мәселелеріне арналды.
Шолпан Бастаубаева «Өсімдіктердің генетикалық ресурстары және селекция – Қазақстан Республикасының азық-түлік қауіпсіздігінің негізі» тақырыбында баяндама жасады. Өз сөзінде ол өсімдіктердің генетикалық ресурстары Орталық Азия мен Қытай елдерінің азық-түлік және экологиялық қауіпсіздігін айқындайтын негізгі құрамдастардың бірі екенін атап өтті.
Бүгінде генетикалық эрозияның күшеюі және өсімдік түрлерінің жойылып кету қаупінің артуына байланысты генетикалық ресурстардың стратегиялық маңызы жоғарылап отыр. Қазақстанның аграрлық секторындағы зор әлеуетін және оның Орталық Азия мен Қытайды азық-түлікпен қамтамасыз етудегі маңызын ескере отырып, генетикалық ресурстарды сақтауға, оның ішінде цифрлық технологияларды қолдануға бағытталған шараларды күшейту қажет.
Альянс – халықаралық ынтымақтастық алаңы
«Қытай (Шыңжаң) – Орталық Азия» ауыл шаруашылығы ғылымы мен техникасындағы инновациялар альянсы – коммерциялық емес, ашық халықаралық көпжақты бірлестік. Ол Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының бастамасымен Қытай мен Орталық Азия елдерінің бейінді жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу институттары және кәсіпорындарымен бірлесіп құрылған.
Бүгінде Альянс құрамына 70 ұйым кіреді. Оның қызметі өңірдің аграрлық дамуына ортақ міндеттерді шешуге, азық-түлік және биологиялық қауіпсіздік, сондай-ақ жасыл даму бағыттарындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған.
Ғылыми және өндірістік нысандармен танысу
Конференция аясында қатысушылар бірқатар ғылыми және демонстрациялық нысандарды аралады. Атап айтқанда, Үшақ-Терек ауылындағы ауылдық аумақтарды дамыту жөніндегі демонстрациялық алаңға және Баянгол-Моңғол автономиялық округіндегі Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының ғылыми-инновациялық орталығының тәжірибелік базасына барды.
Сонымен қатар Қорла қаласындағы Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының Мақта шаруашылығы институтының селекциялық базасы және ҚХР Ауыл шаруашылығы және ауыл істері министрлігінің Баянгол далалық ғылыми-бақылау өсімдіктерді қорғау пункті таныстырылды.
Қазақстан мен Қытай бірлескен жобаларды жүзеге асыруда
Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының ғылыми-зерттеу институттарымен көпжылдық ынтымақтастық тәжірибесі бар.
2017–2019 жылдары Қазақстан мен Қытайда азық-түлік дақылдарының өнімділігін, сапасын және өндіріс тиімділігін арттыру технологияларын зерттеу және демонстрациялау жобасы жүзеге асырылды.
2019–2021 жылдары ауыл шаруашылығы технологияларын трансферттеуге арналған демонстрациялық базалар құру бойынша жұмыстар жүргізілсе, 2021–2023 жылдары бидайды су үнемдеу технологияларымен тиімді суару бағытында зерттеулер жүргізілді.
Қазіргі уақытта Қытай–Орталық Азия ауыл шаруашылығы технологияларымен алмасу орталығын Қазақстандағы филиалымен бірге құру жөніндегі бірлескен жоба іске асырылуда.
Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының Альянс жұмысына қатысуы халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейтуге, технологиялар мен генетикалық ресурстар алмасуға, сондай-ақ селекция, өсімдік шаруашылығы және тұқым шаруашылығы салаларында бірлескен жобаларды жүзеге асыруға қосымша мүмкіндіктер береді.
Казахстан и Китай расширяют сотрудничество в аграрной науке
С 10 по 12 августа в Китае прошла Академическая конференция 2026 года Альянса по инновациям в области сельскохозяйственной науки и техники «Китай (Синьцзян) – Центральная Азия».
В мероприятии приняла участие Председатель Правления КазНИИЗиР Шолпан Бастаубаева.
Основной темой конференции стали развитие сельскохозяйственной науки и технологий, обеспечение продовольственной безопасности, сохранение и эффективное использование генетических ресурсов растений, селекция и внедрение современных агротехнологий.
Шолпан Бастаубаева выступила с докладом на тему «Генетические ресурсы и селекция растений – основа продовольственной безопасности Республики Казахстан».
В своем выступлении она отметила, что генетические ресурсы растений (ГРР) являются одним из базовых компонентов, определяющих продовольственную и экологическую безопасность стран Центральной Азии и Китая. Особую актуальность и стратегическую значимость в настоящее время ГРР приобрели в связи с ростом генетической эрозии, исчезновением с лица Земли и учитывая огромный потенциал аграрного сектора экономики Казахстана и его значение по обеспечению продовольствием в Центральной Азии и Китая необходимо принять меры сохранения генетических ресурсов с использованием цифровых технологий.
Альянс как площадка для международного сотрудничества
Альянс по инновациям в области сельскохозяйственной науки и техники «Китай (Синьцзян) – Центральная Азия» является некоммерческим, открытым международным многосторонним объединением. Он создан по инициативе Академии сельскохозяйственных наук Синьцзян-Уйгурского автономного района совместно с профильными вузами, научно-исследовательскими институтами и предприятиями Китая и стран Центральной Азии.
Сегодня Альянс объединяет 70 организаций. Его деятельность направлена на решение общих задач аграрного развития региона и укрепление научно-технического взаимодействия в сферах продовольственной и биологической безопасности, а также зеленого развития.
Знакомство с научными и производственными объектами
В рамках конференции участники посетили ряд научных и демонстрационных площадок. В частности, состоялось ознакомительное мероприятие на демонстрационной площадке развития сельских территорий в селе Ушак-Терек, а также посещение экспериментальной базы научно-инновационного центра Академии сельскохозяйственных наук Баянгол-Монгольского автономного округа. Кроме того, участники побывали на селекционной базе Института хлопководства Академии сельскохозяйственных наук Синьцзян-Уйгурского автономного района в городе Корла и Баянголском полевом научно-наблюдательном пункте защиты растений Министерства сельского хозяйства и сельских дел КНР.
Казахстан и Китай реализуют совместные проекты
КазНИИЗиР имеет многолетний опыт сотрудничества с научно-исследовательскими институтами Академии сельскохозяйственных наук Синьцзян-Уйгурского автономного района.
В 2017–2019 годах реализован проект по исследованию и демонстрации технологий повышения урожайности, качества и эффективности производства продовольственных культур в Китае и Казахстане.
В 2019–2021 годах стороны работали над созданием демонстрационных баз для передачи сельскохозяйственных технологий, а в 2021–2023 годах проводили исследования эффективных водосберегающих технологий орошения пшеницы.
В настоящее время реализуется совместный проект по созданию Китайско-Центральноазиатского центра обмена сельскохозяйственными технологиями с филиалом в Казахстане.
Участие КазНИИЗиР в работе Альянса создает дополнительные возможности для расширения международного научного сотрудничества, обмена технологиями и генетическими ресурсами, а также реализации совместных проектов в сфере селекции, растениеводства и семеноводства.
@agro__press @nasec
Свежие комментарии