«АӨК ғалымдары»: Шынболат Рсалиев өсімдіктер иммунитеті мен оларды қорғау туралы айтып берді
Биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының өсімдіктер иммунитеті және қорғау зертханасының бас ғылыми қызметкері Шынболат Рсалиев өзінің ғылыми қызметі мен зерттеулері туралы айтып берді.
Ғалымның зерттеулері бидайдың аурулар мен зиянкестерге төзімділігін зерттеуге және төзімді сорттарды анықтауға бағытталған.
2023 жылдан бері зертхана ғалымдары Санкт-Петербургтегі Бүкілресейлік өсімдіктерді қорғау ғылыми-зерттеу институтымен (ВИЗР) Қазақстанның гранттық қаржыландыру жобалары аясында белсенді ынтымақтастық орнатып келеді. Бірлескен зерттеулер нәтижесінде Plants (Q1) халықаралық журналында және Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің «Хабаршысы» журналында ғылыми мақалалар жарияланды.
Қазіргі уақытта ғалымдар күздік бидайдың зиянды бақашық қандаласымен зақымдануын бірлесіп зерттеуде. Зерттеу нәтижелері бойынша дайындалған мақала Insects (Q1) журналына жариялауға қабылданды. Сонымен қатар ВИЗР зертханасының меңгерушісі, профессор Андрей Фролов ҚазЕжӨШҒЗИ PhD докторанты Арман Баймағамбетовтың ғылыми жетекшісі болып табылады.
«АӨК ғалымдары» айдарында отандық аграрлық ғылымды дамытып, халықаралық ғылыми ынтымақтастықты нығайтып жүрген ғалымдардың еңбегін таныстыруды жалғастырамыз.
«Ученые в АПК»: Шынболат Рсалиев рассказал об иммунитете и защите растений
Доктор биологических наук, профессор, главный научный сотрудник лаборатории иммунитета и защиты растений Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства Шынболат Рсалиев рассказал о своей научной деятельности и исследованиях.
Работа ученого направлена на изучение устойчивости пшеницы к болезням и вредителям, а также выявление устойчивых сортов.
С 2023 года сотрудники лаборатории активно сотрудничают со Всероссийским научно-исследовательским институтом защиты растений (ВИЗР, Санкт-Петербург) в рамках проектов грантового финансирования Республики Казахстан. По итогам совместных исследований опубликованы научные статьи в международном журнале Plants (Q1) и «Вестнике Кызылординского университета имени Коркыт Ата».
В настоящее время ученые совместно изучают повреждение озимой пшеницы клопом вредная черепашка. Статья по результатам этой работы принята к публикации в международном журнале Insects (Q1). Кроме того, заведующий лабораторией ВИЗР, профессор Андрей Фролов является научным руководителем PhD-докторанта КазНИИЗиР Армана Баймагамбетова.
В рубрике «Ученые в АПК» продолжаем рассказывать об ученых, которые развивают отечественную аграрную науку и укрепляют международное научное сотрудничество.
@agro__press @nasec
«АӨК ғалымдары»: Исатай Нұрпейісов бидай селекциясы туралы айтып берді
Биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының дәнді дақылдар зертханасының бас ғылыми қызметкері Исатай Нұрпейісов өзінің ғылыми жолы мен бидай селекциясы саласындағы зерттеулері туралы айтып берді.
Ғалымның көпжылдық еңбегі өнімділігі жоғары, сапалы әрі қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделген бидай сорттарын шығаруға бағытталған. Бүгінде ол Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысына бейімделген жаздық жұмсақ бидайдың жаңа сорттарын жасау бағытындағы ғылыми жұмыстарға қатысуда.
«АӨК ғалымдары» айдарында отандық аграрлық ғылымның дамуына үлес қосып жүрген ғалымдардың еңбегін таныстыруды жалғастырамыз.
«Ученые в АПК»: Исатай Нурпеисов рассказал о селекции пшеницы
Доктор биологических наук, профессор, главный научный сотрудник лаборатории зерновых культур Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства Исатай Нурпеисов рассказал о своем научном пути и исследованиях в области селекции пшеницы.
Многолетняя научная деятельность ученого направлена на создание продуктивных сортов пшеницы с высоким качеством зерна и устойчивостью к неблагоприятным условиям среды. Сегодня он участвует в исследованиях по созданию новых сортов яровой мягкой пшеницы, адаптированных к условиям юга и юго-востока Казахстана.
В рубрике «Ученые в АПК» продолжаем знакомить с людьми, чей труд вносит вклад в развитие отечественной аграрной науки.
@agro__press @nasec
Қазақстан мен Қытай аграрлық ғылым саласындағы ынтымақтастықты кеңейтуде
10–12 тамыз аралығында Қытайда ауыл шаруашылығы ғылымы мен техникасы саласындағы «Қытай (Шыңжаң) – Орталық Азия» инновациялар альянсының 2026 жылғы академиялық конференциясы өтті. Іс-шараға «Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» Басқарма Төрағасы Шолпан Бастаубаева қатысты.
Конференцияның негізгі тақырыптары ауыл шаруашылығы ғылымы мен технологияларын дамыту, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өсімдіктердің генетикалық ресурстарын сақтау және тиімді пайдалану, селекция және заманауи агротехнологияларды енгізу мәселелеріне арналды.
Шолпан Бастаубаева «Өсімдіктердің генетикалық ресурстары және селекция – Қазақстан Республикасының азық-түлік қауіпсіздігінің негізі» тақырыбында баяндама жасады. Өз сөзінде ол өсімдіктердің генетикалық ресурстары Орталық Азия мен Қытай елдерінің азық-түлік және экологиялық қауіпсіздігін айқындайтын негізгі құрамдастардың бірі екенін атап өтті.
Бүгінде генетикалық эрозияның күшеюі және өсімдік түрлерінің жойылып кету қаупінің артуына байланысты генетикалық ресурстардың стратегиялық маңызы жоғарылап отыр. Қазақстанның аграрлық секторындағы зор әлеуетін және оның Орталық Азия мен Қытайды азық-түлікпен қамтамасыз етудегі маңызын ескере отырып, генетикалық ресурстарды сақтауға, оның ішінде цифрлық технологияларды қолдануға бағытталған шараларды күшейту қажет.
Альянс – халықаралық ынтымақтастық алаңы
«Қытай (Шыңжаң) – Орталық Азия» ауыл шаруашылығы ғылымы мен техникасындағы инновациялар альянсы – коммерциялық емес, ашық халықаралық көпжақты бірлестік. Ол Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданының Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының бастамасымен Қытай мен Орталық Азия елдерінің бейінді жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу институттары және кәсіпорындарымен бірлесіп құрылған.
Бүгінде Альянс құрамына 70 ұйым кіреді. Оның қызметі өңірдің аграрлық дамуына ортақ міндеттерді шешуге, азық-түлік және биологиялық қауіпсіздік, сондай-ақ жасыл даму бағыттарындағы ғылыми-техникалық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған.
Ғылыми және өндірістік нысандармен танысу
Конференция аясында қатысушылар бірқатар ғылыми және демонстрациялық нысандарды аралады. Атап айтқанда, Үшақ-Терек ауылындағы ауылдық аумақтарды дамыту жөніндегі демонстрациялық алаңға және Баянгол-Моңғол автономиялық округіндегі Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының ғылыми-инновациялық орталығының тәжірибелік базасына барды.
Сонымен қатар Қорла қаласындағы Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының Мақта шаруашылығы институтының селекциялық базасы және ҚХР Ауыл шаруашылығы және ауыл істері министрлігінің Баянгол далалық ғылыми-бақылау өсімдіктерді қорғау пункті таныстырылды.
Қазақстан мен Қытай бірлескен жобаларды жүзеге асыруда
Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының ғылыми-зерттеу институттарымен көпжылдық ынтымақтастық тәжірибесі бар.
2017–2019 жылдары Қазақстан мен Қытайда азық-түлік дақылдарының өнімділігін, сапасын және өндіріс тиімділігін арттыру технологияларын зерттеу және демонстрациялау жобасы жүзеге асырылды.
2019–2021 жылдары ауыл шаруашылығы технологияларын трансферттеуге арналған демонстрациялық базалар құру бойынша жұмыстар жүргізілсе, 2021–2023 жылдары бидайды су үнемдеу технологияларымен тиімді суару бағытында зерттеулер жүргізілді.
Қазіргі уақытта Қытай–Орталық Азия ауыл шаруашылығы технологияларымен алмасу орталығын Қазақстандағы филиалымен бірге құру жөніндегі бірлескен жоба іске асырылуда.
Қазақ Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының Альянс жұмысына қатысуы халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейтуге, технологиялар мен генетикалық ресурстар алмасуға, сондай-ақ селекция, өсімдік шаруашылығы және тұқым шаруашылығы салаларында бірлескен жобаларды жүзеге асыруға қосымша мүмкіндіктер береді.
Казахстан и Китай расширяют сотрудничество в аграрной науке
С 10 по 12 августа в Китае прошла Академическая конференция 2026 года Альянса по инновациям в области сельскохозяйственной науки и техники «Китай (Синьцзян) – Центральная Азия».
В мероприятии приняла участие Председатель Правления КазНИИЗиР Шолпан Бастаубаева.
Основной темой конференции стали развитие сельскохозяйственной науки и технологий, обеспечение продовольственной безопасности, сохранение и эффективное использование генетических ресурсов растений, селекция и внедрение современных агротехнологий.
Шолпан Бастаубаева выступила с докладом на тему «Генетические ресурсы и селекция растений – основа продовольственной безопасности Республики Казахстан».
В своем выступлении она отметила, что генетические ресурсы растений (ГРР) являются одним из базовых компонентов, определяющих продовольственную и экологическую безопасность стран Центральной Азии и Китая. Особую актуальность и стратегическую значимость в настоящее время ГРР приобрели в связи с ростом генетической эрозии, исчезновением с лица Земли и учитывая огромный потенциал аграрного сектора экономики Казахстана и его значение по обеспечению продовольствием в Центральной Азии и Китая необходимо принять меры сохранения генетических ресурсов с использованием цифровых технологий.
Альянс как площадка для международного сотрудничества
Альянс по инновациям в области сельскохозяйственной науки и техники «Китай (Синьцзян) – Центральная Азия» является некоммерческим, открытым международным многосторонним объединением. Он создан по инициативе Академии сельскохозяйственных наук Синьцзян-Уйгурского автономного района совместно с профильными вузами, научно-исследовательскими институтами и предприятиями Китая и стран Центральной Азии.
Сегодня Альянс объединяет 70 организаций. Его деятельность направлена на решение общих задач аграрного развития региона и укрепление научно-технического взаимодействия в сферах продовольственной и биологической безопасности, а также зеленого развития.
Знакомство с научными и производственными объектами
В рамках конференции участники посетили ряд научных и демонстрационных площадок. В частности, состоялось ознакомительное мероприятие на демонстрационной площадке развития сельских территорий в селе Ушак-Терек, а также посещение экспериментальной базы научно-инновационного центра Академии сельскохозяйственных наук Баянгол-Монгольского автономного округа. Кроме того, участники побывали на селекционной базе Института хлопководства Академии сельскохозяйственных наук Синьцзян-Уйгурского автономного района в городе Корла и Баянголском полевом научно-наблюдательном пункте защиты растений Министерства сельского хозяйства и сельских дел КНР.
Казахстан и Китай реализуют совместные проекты
КазНИИЗиР имеет многолетний опыт сотрудничества с научно-исследовательскими институтами Академии сельскохозяйственных наук Синьцзян-Уйгурского автономного района.
В 2017–2019 годах реализован проект по исследованию и демонстрации технологий повышения урожайности, качества и эффективности производства продовольственных культур в Китае и Казахстане.
В 2019–2021 годах стороны работали над созданием демонстрационных баз для передачи сельскохозяйственных технологий, а в 2021–2023 годах проводили исследования эффективных водосберегающих технологий орошения пшеницы.
В настоящее время реализуется совместный проект по созданию Китайско-Центральноазиатского центра обмена сельскохозяйственными технологиями с филиалом в Казахстане.
Участие КазНИИЗиР в работе Альянса создает дополнительные возможности для расширения международного научного сотрудничества, обмена технологиями и генетическими ресурсами, а также реализации совместных проектов в сфере селекции, растениеводства и семеноводства.
@agro__press @nasec
ҚазЕжӨШҒЗИ мен Woll Minerals органикалық тыңайтқыштарды сынау бойынша ынтымақтастыққа келісті
Бүгін Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтына (ҚазЕжӨШҒЗИ) қой жүнінен органикалық тыңайтқыш өндіретін Woll Minerals компаниясының өкілдері келді.
Кездесу барысында компания директоры Айдын Құдайбергенов жылыжай шаруашылықтарына, бау-бақшаға, көгалдандыруға және орманды қалпына келтіруге арналған табиғи өнімді таныстырды.
Оның айтуынша, қой жүнінен жасалған органикалық тыңайтқыш – көшеттердің сау өсіп-жетілуіне ықпал ететін, химиялық қоспасыз экологиялық таза шешім. Мұндай өнім Германияда көкөніс дақылдарын өсіруде кеңінен қолданылады.
Сондай-ақ Алматы облысында жыл сайын шамамен 7 мың тонна қой жүні жиналатыны айтылып, оны органикалық тыңайтқыш өндіруге тиімді пайдалануға мүмкіндік бар екені атап өтілді.
ҚазЕжӨШҒЗИ Басқарма төрағасы Шолпан Бастаубаева институт жаңа өнімнің тиімділігін ғылыми тұрғыдан бағалайтынын айтты.
«Тыңайтқышты бірнеше нұсқа бойынша сынап көреміз. Әсіресе арпа егістігінде қолдану мүмкіндігін қарастырып, оның тиімділігі мен маусымдық ерекшеліктерін зерттейміз», – деді ол.
Кездесу қорытындысында тараптар ынтымақтастық орнатып, органикалық тыңайтқышты институттың тәжірибелік алқаптарында бірлесіп сынақтан өткізуге келісті.
КазНИИЗиР и Woll Minerals договорились о сотрудничестве в сфере органических удобрений
Сегодня Казахский научно-исследовательский институт земледелия и растениеводства (КазНИИЗиР) посетили представители компании Woll Minerals, которая занимается производством органических удобрений из овечьей шерсти.
В ходе встречи директор компании Айдын Кудайбергенов представил инновационную разработку, предназначенную для тепличных хозяйств, садоводства, озеленения и лесовосстановления.
По его словам, удобрение из натуральной овечьей шерсти является экологичным решением, которое способствует здоровому росту саженцев и растений без применения химических компонентов. В Германии подобная продукция уже широко используется при выращивании овощных культур.
Также было отмечено, что только в Алматинской области ежегодно образуется около 7 тысяч тонн овечьей шерсти, что открывает хорошие перспективы для производства органических удобрений из местного сырья.
Председатель Правления КазНИИЗиР Шолпан Бастаубаева отметила, что институт заинтересован в изучении эффективности новой технологии.
«Мы планируем испытать несколько вариантов применения удобрения, в том числе на посевах ячменя, и оценить его результативность с учетом сезонности и агротехнологических условий», – подчеркнула она.
По итогам встречи стороны договорились о дальнейшем сотрудничестве и проведении совместных испытаний органического удобрения на опытных полях института.
@agro__press @nasec
Қазақстандық және жапондық ғалымдар бірлескен экспедициядан оралды
Қазақстанның Егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты (ҚазЕжӨШҒЗИ) мен Жапонияның Ұлттық аграрлық ғылымдар орталығы арасында өсімдіктердің генетикалық ресурстарын зерттеу бағытында бес жылдық ынтымақтастық туралы келісім жасалған. Осы келісім аясында екі елдің ғалымдары жыл сайын Қазақстанның әртүрлі өңірлеріне бірлескен ғылыми экспедициялар ұйымдастырып, ауыл шаруашылығы дақылдарының жабайы туыстас түрлерін іздеп, олардың тұқымдарын жинайды.
Жуырда экспедициядан оралған жапондық делегация ҚазЕжӨШҒЗИ басшылығымен кездесіп, атқарылған жұмыстар мен алдағы зерттеулерді талқылады.
Өткен жылы экспедиция Алматы, Жамбыл, Түркістан және Қызылорда облыстарын қамтыса, биыл ғылыми зерттеулер Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарында жүргізілді.
Экспедиция барысында жабайы сәбіз, спаржа, қыша және басқа да көкөніс дақылдарының жабайы түрлерінен көптеген тұқым үлгілері жиналды. Бұл материалдар ауыл шаруашылығы дақылдарының генетикалық әртүрлілігін сақтау және селекциялық зерттеулерді дамыту үшін ерекше маңызға ие.
Жиналған тұқымдардың бір бөлігі институттың Генбанкіне ұзақ мерзімге сақтауға жіберіледі. Қалған үлгілер бойынша ҚазЕжӨШҒЗИ базасында қазақстандық және жапондық ғалымдардың бірлескен ғылыми зерттеулері жалғасады. Кездесу барысында тараптар алдағы бірлескен жұмыстардың жоспарын талқылап, ғылыми ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға ниетті екенін жеткізді.
Японские ученые вернулись из совместной экспедиции по сбору генетических ресурсов растений в Казахстане
Японская научная делегация, участвовавшая в совместной экспедиции с учеными Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства (КазНИИЗиР), вернулась из полевых исследований и встретилась с руководством института, чтобы подвести предварительные итоги работы.
Экспедиция проходит в рамках пятилетнего соглашения о сотрудничестве между КазНИИЗиР и Национальным центром аграрных исследований Японии по изучению генетических ресурсов растений. В соответствии с договоренностью казахстанские и японские ученые ежегодно проводят совместные экспедиции по регионам Казахстана для поиска и сбора диких сородичей сельскохозяйственных культур.
В прошлом году исследователи обследовали южные регионы страны – Алматинскую, Жамбылскую, Туркестанскую и Кызылординскую области. В этом году маршрут экспедиции охватил северные регионы – Акмолинскую и Северо-Казахстанскую области.
В ходе экспедиции ученые собрали богатую коллекцию семян диких видов овощных культур, среди которых дикая морковь, спаржа, горчица и другие ценные растения. Эти образцы имеют большое значение для сохранения биоразнообразия и дальнейших исследований в области селекции и устойчивости сельскохозяйственных культур.
Собранный материал будет разделен: часть семян передадут на долгосрочное хранение в Генбанк института, а оставшиеся образцы станут объектом совместных научных исследований казахстанских и японских специалистов в лабораториях КазНИИЗиР.
@agro__press @nasec
ҚазЕжӨШҒЗИ-де академик Рахым Оразәлиевті ақтық сапарға шығарып салды
Бүгін Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында көрнекті ғалым, биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, Украина аграрлық ғылымдар академиясының және Ресей ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының академигі Рахым Алмабекұлы Оразәлиевті ақтық сапарға шығарып салу рәсімі өтті.
Қаралы жиынға ғалымның отбасы мүшелері, туған-туыстары, әріптестері, шәкірттері, ғылыми қауымдастық өкілдері мен зиялы қауым қатысты.
Қоштасу рәсімінде Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының президенті Ақылбек Күрішбаевтың көңіл айту хатын Академияның вице-президенті Абай Серікқанов оқып берді.
Сондай-ақ Алматы облысының әкімі Марат Сұлтанғазиевтің көңіл айту хатын Қарасай ауданының әкімі Жасұлан Естенов жеткізді.
Марқұмды еске алып сөз сөйлегендердің қатарында экономика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі Тілектес Есполов, сондай-ақ Рахым Алмабекұлымен ұзақ жылдар бірге еңбек еткен әріптестері, достары мен шәкірттері болды.
Жиында Рахым Алмабекұлының ғылымға сіңірген өлшеусіз еңбегі, отандық селекция мен генетиканы дамытудағы тарихи рөлі, ғылымға адалдығы мен адамгершілік болмысы ерекше аталып өтті.
Рахым Алмабекұлы Оразәлиевтің жарқын бейнесі әріптестері мен шәкірттерінің, оны құрметтеген барша жанның жүрегінде мәңгі сақталады.
В КазНИИЗиР простились с академиком Рахымом Оразалиевым
Сегодня в Казахском научно-исследовательском институте земледелия и растениеводства состоялась церемония прощания с выдающимся ученым, доктором биологических наук, профессором, академиком Национальной академии наук Республики Казахстан, академиком Украинской академии аграрных наук и Российской академии сельскохозяйственных наук Рахымом Алмабековичем Оразалиевым.
Проводить ученого в последний путь пришли родные и близкие, коллеги, ученики, представители научного сообщества и общественности.
От имени президента Национальной академии наук Республики Казахстан при Президенте Республики Казахстан Акылбека Куришбаева слова соболезнования зачитал вице-президент Академии Абай Серикканов.
Соболезнование от имени акима Алматинской области Марата Султангазиева огласил аким Карасайского района Жасулан Естенов.
С теплыми воспоминаниями о Рахыме Алмабековиче выступили, доктор экономических наук, профессор, академик Национальной академии наук Казахстана Тлектес Есполов, а также друзья, соратники, коллеги и ученики ученого.
Выступавшие отмечали огромный вклад Рахыма Алмабековича в развитие отечественной сельскохозяйственной науки, генетики и селекции зерновых культур, подготовку научных кадров и становление казахстанской селекционной школы.
Светлая память о Рахыме Алмабековиче Оразалиеве навсегда сохранится в сердцах его родных, коллег, учеников и всех, кто имел честь знать и работать рядом с ним.
Свежие комментарии