12.01.2026
Серік Абаев: «Біздің инновациялар аграрлық секторды климаттық өзгерістерге бейімдеуге көмектеседі»
ҚазЕжӨШҒЗИ-тың инновациялар жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары Серік Абаев институттың өткен жылғы негізгі жетістіктері, жаңа технологияларды енгізу және 2026 жылға арналған жобалар туралы толық баяндады. Арнайы назар қазіргі климаттық жағдайлардың ауыл шаруашылығы процестеріне әсеріне және институттың аграрлық секторға бейімделу шешімдерін ұсынуға дайын болуына аударылды.
– Серік Сарыбаевич, қандай негізгі нәтижелерге қол жеткіздіңіздер инновациялар мен ғылыми зерттеулер саласында өткен жылы? Аграрлық кәсіпкерлер үшін қайсысы ең өзекті болды?
– Өткен жылы КазЕжӨШҒЗИ тұрақты агроөнеркәсіп кешенінің дамуына бағытталған ғылыми зерттеулерді енгізу саласында маңызды нәтижелерге қол жеткізді:
Бидай, жүгері және сорго тұқымдарын бастапқы өңдеу және тазалау бойынша инновациялық орталықты ашу. Бұл қадам ғылыми зерттеулерді ауыл шаруашылығына енгізу бағытында маңызды. Өндірістік қуаттарды енгізу тұқымдардың сапалы дайындалуына, кондиционалдығына және аймақтық жағдайларға бейімделуіне мүмкіндік береді. Бұл өнімділікті арттыруға, егістік тұрақтылығын қамтамасыз етуге, тұқым шаруашылығын дамытуға және импорттық тұқымдық материалға тәуелділікті азайтуға ықпал етеді.
Органикалық тұқым шығаратын цехты ашу. Бұл қадам тұрақты ауыл шаруашылығын дамыту және экологиялық таза өндірісті қолдау мақсатында жасалды. Цехта химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтер қолданылмайтын тұқым шығарылады, бұл органикалық егіс талаптарына сәйкес келеді және экологиялық қауіпсіз өнімге сұранысы жоғары фермерлер үшін маңызды.
Жаңа адаптивті сорттар, гибридтер және агротехнологияларды енгізу. Бұл тәжірибелік енгізулер аграрлық өндірісте өнімділікті арттыруға және тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған.
Дала күндері, семинарлар, вебинарлар және демонстрациялық көрсетілімдер өткізу. Бұл іс-шаралар институттың селекция және агротехнология саласындағы соңғы жетістіктерін көрсетеді, ғалымдар мен аграрлық кәсіпкерлер арасында тәжірибе алмасуға, ғылыми әзірлемелерді өндірісте қолдануды талқылауға мүмкіндік береді.
– 2025 жылы жаңа технологиялар немесе цифрлық шешімдер енгізілді ме? Олардың шаруашылыққа практикалық әсері қандай?
– Иә, 2025 жылы ауыл шаруашылығында бірнеше жаңа технологиялар мен цифрлық шешімдер енгізілді:
Генбанктегі тұқымдардың электронды есебі (GRIN-Global жүйесі):
Коллекциялық үлгілерді орталықтандырылған сақтау және өңдеу;
Селекционерлер мен зерттеушілер үшін деректерге қолжетімділікті жеңілдету;
Тұқым қозғалысының көрінетіндігін арттыру;
Халықаралық деңгейде генетикалық материалды алмасуды оңайлату.
GPS-навигация және спутниктік мониторинг – агротехникалық операциялардың дәлдігін арттыру;
Цифрлық топырақ карталары – тыңайтқыштарды енгізу нормаларын оңтайландыру және севооборотты жоспарлау;
Ақылды суару және сенсорлық технологиялар – су үнемдеу және полив тиімділігін арттыру;
Дрондарды пайдалану – агромониторинг және өсімдіктердің NDVI индексін есептеу;
Параллельді жүргізу жүйесі – ауылшаруашылық техниканы дәлірек басқаруға арналған цифрлық технология;
Цифрлық тұқымдарды бақылау пилоттық жобасы – ҚазЕжӨШҒЗИ базасында деректер базасы және тестілік платформа енгізілуде.
– 2026 жылы институттың басты инновациялық жобалары қандай? Жаңа бағыттар бар ма немесе бұрынғы жобаларды жалғастыру көзделген бе?
– Иә, жаңа пилоттық жобалар мен коммерциализация бағытында бірнеше бастамалар жоспарланған:
Ғылыми-зерттеу жобалары – Ғылым қоры арқылы коммерциализация;
Халықаралық серіктестік – жаңа жобаларды іске асыру, ғылыми институттармен ынтымақтастықты кеңейту;
Демонстрациялық алаңдар – ауылшаруашылық өндірушілерде жаңа сорттар мен технологияларды тәжірибеде көрсету.
Бұл алаңдар аграрлық кәсіпкерлерге жаңа сорттар мен агротехнологиялардың өнімділігін, тұрақтылығын және экономикалық тиімділігін нақты жағдайда бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олар ғалымдар, фермерлер және бизнестің өкілдері арасында тәжірибе алмасуға жағдай жасайды.
– Қазіргі климаттық жағдайларды ескерсек – Алматыда қазір жылы қыс, оның ауылшаруашылық жоспарларына әсері қандай?
– Аномалды жылы қыс аграрлық жоспарларға елеулі түзетулер енгізеді:
Қар жамылғысының болмауы топырақтағы ылғал қорын азайтады, бұл күзгі дақылдардың дамуына әсер етуі мүмкін;
Ерте еріп, кейінгі қатты аяздар қайталауы өсімдіктердің мұздан өлу қаупін арттырады.
Ғылыми тұрғыдан, мұндай ауа райы ауытқулары егіншілік технологияларын бейімдеуді, стресс жағдайына төзімді сорттарды таңдауды, егістіктің жағдайын бақылауды қажет етеді. Жылы қыс салдарынан егістік жұмыстары 1,5–2 апта ерте басталуы мүмкін. Институт агротехникалық ұсыныстарға түзетулер енгізуде, соның ішінде суыққа төзімді дақылдарды көбейтуге көңіл бөлінуде.
– ҚазЕжӨШҒЗИ аграрлық кәсіпкерлерге климаттық өзгерістерге бейімделуге қандай ұсыныстар бере алады?
– Институт келесі бағыттарды ұсынады:
Қуаңшылыққа төзімді және жарыққа төзімді дақылдарды енгізу;
Адаптивті ландшафттық жүйелерді қолдану – жаңа технологиялар мен егіс әдістерін пайдалану;
Биологизация және диверсификация – топырақ құнарлылығын сақтау, химиялық препараттарға тәуелділікті азайту;
Минималды және нөлдік өңдеу технологиялары – ылғалды сақтау;
Егіс мерзімдерін оңтайландыру және адаптивті дақылдарды таңдау.
Негізгі мақсат – аграрлық секторға практикалық пайда әкелу және тұрақты даму қамтамасыз ету.
Серик Абаев: «Наши инновации помогают аграриям адаптироваться к климатическим вызовам»
Заместитель председателя правления по инновациям КазНИИЗиР Серик Абаев подробно рассказал о ключевых достижениях института за прошлый год, внедрении новых технологий и проектах на 2026 год. Особое внимание было уделено влиянию текущих климатических условий на сельскохозяйственные процессы и готовности института предлагать аграриям адаптивные решения.
– Серик Сарыбаевич, какие ключевые результаты в сфере инноваций и научных разработок КазНИИЗиР вы бы выделили по итогам прошлого года? Какие из них оказались наиболее востребованными аграриями?
– Прошлый год был для нас особенно насыщенным и продуктивным. Мы смогли добиться значимых результатов в области внедрения научных разработок, которые напрямую влияют на устойчивое развитие агропромышленного комплекса Казахстана.
Особенно хочу выделить открытие инновационного центра по первичной обработке и очистке семян кукурузы и сорговых культур. Для нас это не просто оборудование или лаборатория – это реальный мост между наукой и практикой. Возможность качественно подготовить семена, повысить их кондиционность и адаптацию к конкретным климатическим условиям региона позволяет фермерам рассчитывать на более высокую урожайность, а институту – продвигать семеноводство внутри страны и уменьшать зависимость от импортного материала.
Другой важный шаг – это цех по производству органических семян сельскохозяйственных культур. В наше время спрос на экологически чистую продукцию растет, и фермеры всё чаще ориентируются на органическое земледелие. Наш цех выпускает семена без химических удобрений и пестицидов, что делает их безопасными и конкурентоспособными на рынке.
Кроме того, мы внедрили новые адаптивные сорта, гибриды и агротехнологии, которые помогают аграриям получать стабильные результаты даже в сложных климатических условиях. И, конечно, мы продолжили традицию Дней поля, семинаров, вебинаров и демонстрационных показов, где фермеры могут лично увидеть работу новых технологий, задать вопросы нашим ученым и обсудить, как лучше применять научные разработки в своих хозяйствах. Эти мероприятия уже стали эффективной платформой для обмена опытом и прямого диалога с аграриями.
– Удалось ли в 2025 году внедрить новые технологии или цифровые решения в растениеводстве и земледелии? Каков их практический эффект для сельхозпроизводителей?
– Да, 2025 год стал годом активного внедрения цифровых и технологических инноваций в аграрную практику. Одним из наиболее значимых проектов стала система электронного учета данных о семенах в генбанке на базе платформы GRIN-Global. Эта международная система позволяет централизованно хранить информацию о коллекционных образцах, обеспечивает селекционерам и исследователям удобный доступ к данным, повышает прозрачность и прослеживаемость движения семян и облегчает международный обмен генетическим материалом.
Кроме того, мы активно применяем GPS-навигацию и спутниковый мониторинг, что позволяет повысить точность всех агротехнических операций, от посева до уборки урожая. Введены цифровые почвенные карты, которые помогают оптимизировать нормы внесения удобрений и планирование севооборотов, а также умное орошение и сенсорные технологии, позволяющие экономить воду и значительно повышать эффективность полива.
Не могу не отметить внедрение дронов для агромониторинга, с помощью которых мы рассчитываем NDVI-индекс растений и отслеживаем состояние посевов в реальном времени. Также применяется система параллельного вождения сельхозтехники, что обеспечивает точное управление траекторией машин и минимизирует потери.
И, наконец, мы запустили пилотный проект по цифровой прослеживаемости семян, который сейчас тестируется на базе ТОО «КазНИИЗиР». Все эти решения помогают фермерам оптимизировать работу, сократить затраты и повысить эффективность производства, делая аграрный сектор более технологичным и устойчивым к внешним факторам.
– Какие приоритетные инновационные проекты институт планирует реализовать в 2026 году? Есть ли новые направления или фокус на уже запущенные разработки?
– В этом году мы продолжаем развивать как уже проверенные, так и совершенно новые проекты. Среди приоритетов –пилотные проекты по коммерциализации научных разработок, которые поддерживает Фонд науки. Мы также планируем расширять сотрудничество с международными партнёрами и другими научными институтами, обмениваться опытом и внедрять передовые технологии на практике.
Ежегодно мы создаем демонстрационные площадки на фермерских хозяйствах, где аграрии могут оценить продуктивность новых сортов, устойчивость растений и экономическую эффективность технологий. Эти площадки – не просто научные экспозиции, это реальные полигоны для тестирования и обмена опытом, где ученые, фермеры и представители бизнеса обсуждают все нюансы внедрения инноваций. Такой подход позволяет ускорить распространение технологий и укрепить конкурентоспособность отечественного агропромышленного комплекса.
– С учётом текущих погодных условий, в Алматы сейчас наблюдается тёплая зима. Как вы оцениваете влияние климата на сельскохозяйственные планы и научные прогнозы на предстоящий сезон?
– Аномально тёплая зима, которую мы наблюдаем в Алматы, вносит свои коррективы. Недостаток снежного покрова снижает запас влаги в почве, что может негативно сказаться на весеннем развитии озимых культур. Кроме того, ранние оттепели и возможные возвратные заморозки создают риск вымерзания растений.
С научной точки зрения, такие климатические отклонения требуют адаптации технологий земледелия, использования более устойчивых к стрессовым условиям сортов, а также усиленного мониторинга состояния посевов. Мы прогнозируем, что весенне-полевые работы могут начаться на одну–две недели раньше обычного срока. В связи с этим уже внесены изменения в агротехнические рекомендации для хозяйств, включая пересмотр структуры посевных площадей и расширение посевов более засухоустойчивых культур.
– Готов ли КазНИИЗиР предлагать аграриям адаптационные решения в условиях изменяющегося климата? Какие технологии или рекомендации могут быть актуальны уже в этом году?
– Безусловно, мы готовы предложить практические решения для адаптации к климатическим изменениям. Среди них:
Внедрение засухоустойчивых и жаростойких сортов сельскохозяйственных культур;
Формирование и практическое применение адаптивно-ландшафтных систем земледелия, а также современных технологий на богарных и орошаемых землях юга и юго-востока страны;
Биологизация и диверсификация растениеводства, что помогает сохранить плодородие почв и снизить зависимость от химических удобрений и средств защиты;
Применение технологий минимальной и нулевой обработки почвы для сохранения влаги;
Оптимизация сроков сева и выбор адаптированных культур с учётом прогноза погодных условий.
Наша главная цель – обеспечить аграриям практическую пользу, поддерживать устойчивое развитие сектора и сделать отечественное сельское хозяйство более современным, технологичным и конкурентоспособным.
@agro__press @nasec.kz
