Астық экспортының өсуі және ғылымға негізделген тұрақтылық: ҚазЕжӨШҒЗИ-тың өңірлік азық-түлік қауіпсіздігіне қосқан үлесі
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2025 жылғы қыркүйектен 2026 жылғы 15 қаңтарға дейін 5,1 млн тонна жаңа өнім астығы экспортталды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда (4,3 млн тонна) едәуір жоғары.
Негізгі бағыттар бойынша өсім: Өзбекстанға экспорт 40,2%-ға артты – 1,67 млн-тоннан 2,34 млн-тоннаға дейін; Қырғызстанға – 76,5% (85 мыңнан 150 мың тоннаға); Ауғанстанға – 71,6% (204 мыңнан 350 мың тоннаға).
Астық экспортының өсуі Қазақстан өнімдеріне өңірлік сұраныстың артып келе жатқанын көрсетеді.
Мамандардың айтуынша, статистика артында ғылым тұр. ҚазЕжӨШҒЗИ 2025 жылы өндірген: 400 тонна түпнұсқалық,
746 тонна элиталық, 1 641 тонна бірінші, екінші және үшінші репродукциялы тұқымдар.
Жоғары репродукциялық тұқымдар Алматы, Жетісу, Жамбыл, Түркістан және Қызылорда облыстарының фермерлеріне берілді.
Институт сонымен қатар Қырғыз Республикасына 100 тоннадан астам дәнді дақылдар тұқымын, Түрікменстан Республикасына 25 тонна майлы дақылдар тұқымын экспорттады. Бұл Орталық Азиядағы ауыл шаруашылығын дамытудағы институттың маңызды рөлін көрсетеді.
Агроном-тұқымшы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы Мұхтар Әшірбеков айтуынша:
«Ауыл шаруашылығы министрлігінің статистикасы экспорт өсімін көрсетіп отыр, және бұл нәтиже ғылыми сүйемелдеусіз мүмкін емес. Климатқа бейімделген сорттарды шығару, тұқым шаруашылығын дамыту және заманауи агротехнологияларды енгізу фермерлерге аномалды ыстық пен құрғақшылыққа қарамастан тұрақты өнім алуға мүмкіндік береді. Ғылым мен мемлекеттік саясаттың үйлесімі Қазақстанның және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтады».
ҚазЕжӨШҒЗИ әзірлемелері көршілес елдерде де сұранысқа ие. Жоғары өнімді және климатқа бейімделген сорттар көрші мемлекеттерге ауыл шаруашылығын дамытуға, өнімділікті арттыруға және тұрақтылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Экспорт зерна растёт, наука усиливает устойчивость: вклад КазНИИЗиР в продовольственную безопасность Центральной Азии
По данным Министерства сельского хозяйства РК, с сентября 2025 года по 15 января 2026 года Казахстан экспортировал 5,1 млн тонн зерна нового урожая, что превышает показатели аналогичного периода 2024 года (4,3 млн тонн).
Наибольший рост наблюдался по ключевым направлениям:
в Узбекистан экспорт увеличился на 40,2% – с 1,67 млн до 2,34 млн тонн; в Кыргызстан – на 76,5% (с 85 тыс. до 150 тыс. тонн);
в Афганистан – на 71,6% (с 204 тыс. до 350 тыс. тонн).
Рост экспорта подтверждает растущий спрос на казахстанскую сельхозпродукцию и укрепляет позиции страны на региональном рынке.
Как отмечают эксперты, за цифрами статистики стоит научная работа. КазНИИЗиР в 2025 году произвел: 400 тонн оригинальных, 746 тонн элитных, 1 641 тонну семян первой, второй и третьей репродукции.
Высокорепродукционные семена были предоставлены сельхозтоваропроизводителям южных и юго-восточных регионов страны – Алматы, Жетысу, Жамбыл, Туркестан и Кызылорда.
Институт также экспортировал более 100 тонн семян зерновых культур в Кыргызстан и 25 тонн семян масличных культур в Туркменистан, что подтверждает его роль в развитии сельского хозяйства Центральной Азии.
Мухтар Аширбеков, агроном-семеновод, доктор сельскохозяйственных наук, отметил:
«Статистика Министерства сельского хозяйства показывает стабильный рост экспорта, и этот результат невозможен без научного сопровождения. Работа по созданию климатически адаптированных сортов, развитию семеноводства и внедрению современных агротехнологий позволяет фермерам получать стабильный урожай даже в условиях аномальной жары и засухи. Подобная координация науки и государственной политики укрепляет продовольственную безопасность Казахстана и всего региона».
Казахстанские научные разработки востребованы и за пределами страны. Высокопродуктивные и адаптированные сорта помогают соседним государствам повышать урожайность и устойчивость сельхозпроизводства, укрепляя экономические и продовольственные связи в Центральной Азии.
@agro__press @nasec.kz
Профессор Серік Кененбаев: тұқым шаруашылығы мен жем-шөп базасын дамыту – мал шаруашылығының тұрақты өсімінің негізі
Профессор Серік Кененбаев 2026–2030 жылдарға арналған мал шаруашылығын дамыту жөніндегі Кешенді жоспар жобасына қатысты пікір білдіріп, бұл құжаттың аграрлық сала үшін уақтылы әрі стратегиялық маңызы зор екенін атап өтті.
Оның айтуынша, мал шаруашылығының өнімділігін арттыру ең алдымен мықты жем-шөп базасын қалыптастырумен тығыз байланысты.
«Сапалы әрі қолжетімді жем-шөпсіз мал басын көбейту де, жоғары өнімділікке қол жеткізу де мүмкін емес. Сондықтан жем-шөп дақылдарының егіс алқаптарын кеңейту, жем-шөп өндірісіне заманауи технологияларды енгізу және азықтандыру жүйесін жетілдіру басым бағыттардың бірі болуы тиіс», – деді профессор.
Сондай-ақ ол селекция мен тұқым шаруашылығын дамытуға ерекше назар аудару қажет екенін айтты. Профессордың пікірінше, тұқым қорын жаңарту, отандық тұқым шаруашылығын қолдау және ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізу жем-шөп дақылдарының өнімділігін арттырып, импортқа тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
«Селекция мен тұқым шаруашылығына салынған инвестиция – бұл бүкіл агроөнеркәсіптік кешеннің ұзақ мерзімді тұрақтылығына салынған инвестиция», – деп түйіндеді Серік Кененбаев.
Ол Кешенді жоспарда көзделген мемлекеттік қолдау тетіктерін оң бағалап, ғылым, өндіріс және мемлекеттің үйлесімді өзара іс-қимылы мал шаруашылығын дамытуға, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және ауыл тұрғындарының табысын арттыруға берік негіз қалыптастыратынын атап өтті.
Профессор Серик Кененбаев: развитие семеноводства и кормовой базы – основа устойчивого животноводства
Премьер-министр Олжас Бектенов провёл совещание, в ходе которого был рассмотрен проект Комплексного плана развития животноводства на 2026–2030 годы, разработанный по поручению Главы государства.
Профессор Серик Кененбаев, комментируя обсуждение проекта, отметил его своевременность и стратегическую значимость для аграрного сектора страны.
По его словам, ключевым условием повышения продуктивности животноводства является системное развитие кормовой базы.
«Без качественных и доступных кормов невозможно говорить ни о росте поголовья, ни о стабильных показателях продуктивности. Поэтому расширение посевов кормовых культур, внедрение современных технологий кормопроизводства и улучшение структуры рационов должны стать приоритетами», – подчеркнул он.
Отдельное внимание профессор уделил вопросам селекции и семеноводства. По его мнению, обновление семенного фонда, развитие отечественного семеноводства и внедрение научных разработок позволят повысить урожайность кормовых культур и снизить зависимость от импорта.
«Инвестиции в селекцию и семеноводство – это инвестиции в долгосрочную устойчивость всего агропромышленного комплекса», – отметил Кененбаев.
Он также положительно оценил подходы, заложенные в Комплексном плане, подчеркнув, что сочетание государственной поддержки, науки и практики создаёт прочную основу для развития животноводства, укрепления продовольственной безопасности и повышения доходов сельхозпроизводителей.
@agro__press @nasec.kz
Қаскелеңде қан тапсыру бойынша қайырымдылық акциясы өтті
Адам өмірін сақтап қалу – ең үлкен ізгі іс. Осы мақсатпен Қаскелең қалалық ауруханасында қан тапсыру бойынша қайырымдылық акциясы ұйымдастырылды. Іс-шараны «Ауыл» партиясы өткізсе, оған белсенді қатысқандар – ҚазЕжӨШҒЗИ жастары болды.
Акцияның негізгі мақсаты – ем қабылдап жатқан науқастарға көмек көрсету, адамгершілік пен азаматтық жауапкершілікті арттыру. Қайырымдылыққа денсаулығы жақсы, жұқпалы аурулары жоқ, медициналық талаптарға сай келетін ерікті жастар қатыса алады. Әрбір тапсырылған қан – бір адамның өміріне үміт сыйлайды.
Ұйымдастырушылар қатысушыларға алғыстарын білдіріп, барша қауымды осындай маңызды шараларға белсенді қатысуға шақырды. Бірге болайық, бірге көмектесейік!
Ұйымдастырушылар: «Ауыл» партиясы
В Каскелене прошла благотворительная акция по сдаче крови»
Спасти человеческую жизнь – это великое благородное дело. В городской больнице Каскелен была организована благотворительная акция по сдаче крови. Организаторами выступила партия «Ауыл», а активное участие приняли молодые люди КАЗНИИЗиР.
Основная цель мероприятия – оказание помощи пациентам, находящимся на лечении, а также повышение гражданской ответственности и проявление гуманности. К участию приглашаются добровольцы с хорошим здоровьем, без инфекционных заболеваний, соответствующие медицинским требованиям. Каждая сданная доза крови дарит надежду на жизнь одному человеку.
Организаторы поблагодарили участников и призвали всех активно участвовать в подобных важных инициативах. Давайте быть вместе, давайте помогать вместе!
Организаторы: партия «Ауыл»
@agro__press @nasec.kz
Серік Абаев: «Біздің инновациялар аграрлық секторды климаттық өзгерістерге бейімдеуге көмектеседі»
ҚазЕжӨШҒЗИ-тың инновациялар жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары Серік Абаев институттың өткен жылғы негізгі жетістіктері, жаңа технологияларды енгізу және 2026 жылға арналған жобалар туралы толық баяндады. Арнайы назар қазіргі климаттық жағдайлардың ауыл шаруашылығы процестеріне әсеріне және институттың аграрлық секторға бейімделу шешімдерін ұсынуға дайын болуына аударылды.
– Серік Сарыбаевич, қандай негізгі нәтижелерге қол жеткіздіңіздер инновациялар мен ғылыми зерттеулер саласында өткен жылы? Аграрлық кәсіпкерлер үшін қайсысы ең өзекті болды?
– Өткен жылы КазЕжӨШҒЗИ тұрақты агроөнеркәсіп кешенінің дамуына бағытталған ғылыми зерттеулерді енгізу саласында маңызды нәтижелерге қол жеткізді:
Бидай, жүгері және сорго тұқымдарын бастапқы өңдеу және тазалау бойынша инновациялық орталықты ашу. Бұл қадам ғылыми зерттеулерді ауыл шаруашылығына енгізу бағытында маңызды. Өндірістік қуаттарды енгізу тұқымдардың сапалы дайындалуына, кондиционалдығына және аймақтық жағдайларға бейімделуіне мүмкіндік береді. Бұл өнімділікті арттыруға, егістік тұрақтылығын қамтамасыз етуге, тұқым шаруашылығын дамытуға және импорттық тұқымдық материалға тәуелділікті азайтуға ықпал етеді.
Органикалық тұқым шығаратын цехты ашу. Бұл қадам тұрақты ауыл шаруашылығын дамыту және экологиялық таза өндірісті қолдау мақсатында жасалды. Цехта химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтер қолданылмайтын тұқым шығарылады, бұл органикалық егіс талаптарына сәйкес келеді және экологиялық қауіпсіз өнімге сұранысы жоғары фермерлер үшін маңызды.
Жаңа адаптивті сорттар, гибридтер және агротехнологияларды енгізу. Бұл тәжірибелік енгізулер аграрлық өндірісте өнімділікті арттыруға және тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған.
Дала күндері, семинарлар, вебинарлар және демонстрациялық көрсетілімдер өткізу. Бұл іс-шаралар институттың селекция және агротехнология саласындағы соңғы жетістіктерін көрсетеді, ғалымдар мен аграрлық кәсіпкерлер арасында тәжірибе алмасуға, ғылыми әзірлемелерді өндірісте қолдануды талқылауға мүмкіндік береді.
– 2025 жылы жаңа технологиялар немесе цифрлық шешімдер енгізілді ме? Олардың шаруашылыққа практикалық әсері қандай?
– Иә, 2025 жылы ауыл шаруашылығында бірнеше жаңа технологиялар мен цифрлық шешімдер енгізілді:
Генбанктегі тұқымдардың электронды есебі (GRIN-Global жүйесі):
Коллекциялық үлгілерді орталықтандырылған сақтау және өңдеу;
Селекционерлер мен зерттеушілер үшін деректерге қолжетімділікті жеңілдету;
Тұқым қозғалысының көрінетіндігін арттыру;
Халықаралық деңгейде генетикалық материалды алмасуды оңайлату.
GPS-навигация және спутниктік мониторинг – агротехникалық операциялардың дәлдігін арттыру;
Цифрлық топырақ карталары – тыңайтқыштарды енгізу нормаларын оңтайландыру және севооборотты жоспарлау;
Ақылды суару және сенсорлық технологиялар – су үнемдеу және полив тиімділігін арттыру;
Дрондарды пайдалану – агромониторинг және өсімдіктердің NDVI индексін есептеу;
Параллельді жүргізу жүйесі – ауылшаруашылық техниканы дәлірек басқаруға арналған цифрлық технология;
Цифрлық тұқымдарды бақылау пилоттық жобасы – ҚазЕжӨШҒЗИ базасында деректер базасы және тестілік платформа енгізілуде.
– 2026 жылы институттың басты инновациялық жобалары қандай? Жаңа бағыттар бар ма немесе бұрынғы жобаларды жалғастыру көзделген бе?
– Иә, жаңа пилоттық жобалар мен коммерциализация бағытында бірнеше бастамалар жоспарланған:
Ғылыми-зерттеу жобалары – Ғылым қоры арқылы коммерциализация;
Халықаралық серіктестік – жаңа жобаларды іске асыру, ғылыми институттармен ынтымақтастықты кеңейту;
Демонстрациялық алаңдар – ауылшаруашылық өндірушілерде жаңа сорттар мен технологияларды тәжірибеде көрсету.
Бұл алаңдар аграрлық кәсіпкерлерге жаңа сорттар мен агротехнологиялардың өнімділігін, тұрақтылығын және экономикалық тиімділігін нақты жағдайда бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олар ғалымдар, фермерлер және бизнестің өкілдері арасында тәжірибе алмасуға жағдай жасайды.
– Қазіргі климаттық жағдайларды ескерсек – Алматыда қазір жылы қыс, оның ауылшаруашылық жоспарларына әсері қандай?
– Аномалды жылы қыс аграрлық жоспарларға елеулі түзетулер енгізеді:
Қар жамылғысының болмауы топырақтағы ылғал қорын азайтады, бұл күзгі дақылдардың дамуына әсер етуі мүмкін;
Ерте еріп, кейінгі қатты аяздар қайталауы өсімдіктердің мұздан өлу қаупін арттырады.
Ғылыми тұрғыдан, мұндай ауа райы ауытқулары егіншілік технологияларын бейімдеуді, стресс жағдайына төзімді сорттарды таңдауды, егістіктің жағдайын бақылауды қажет етеді. Жылы қыс салдарынан егістік жұмыстары 1,5–2 апта ерте басталуы мүмкін. Институт агротехникалық ұсыныстарға түзетулер енгізуде, соның ішінде суыққа төзімді дақылдарды көбейтуге көңіл бөлінуде.
– ҚазЕжӨШҒЗИ аграрлық кәсіпкерлерге климаттық өзгерістерге бейімделуге қандай ұсыныстар бере алады?
– Институт келесі бағыттарды ұсынады:
Қуаңшылыққа төзімді және жарыққа төзімді дақылдарды енгізу;
Адаптивті ландшафттық жүйелерді қолдану – жаңа технологиялар мен егіс әдістерін пайдалану;
Биологизация және диверсификация – топырақ құнарлылығын сақтау, химиялық препараттарға тәуелділікті азайту;
Минималды және нөлдік өңдеу технологиялары – ылғалды сақтау;
Егіс мерзімдерін оңтайландыру және адаптивті дақылдарды таңдау.
Негізгі мақсат – аграрлық секторға практикалық пайда әкелу және тұрақты даму қамтамасыз ету.
Серик Абаев: «Наши инновации помогают аграриям адаптироваться к климатическим вызовам»
Заместитель председателя правления по инновациям КазНИИЗиР Серик Абаев подробно рассказал о ключевых достижениях института за прошлый год, внедрении новых технологий и проектах на 2026 год. Особое внимание было уделено влиянию текущих климатических условий на сельскохозяйственные процессы и готовности института предлагать аграриям адаптивные решения.
– Серик Сарыбаевич, какие ключевые результаты в сфере инноваций и научных разработок КазНИИЗиР вы бы выделили по итогам прошлого года? Какие из них оказались наиболее востребованными аграриями?
– Прошлый год был для нас особенно насыщенным и продуктивным. Мы смогли добиться значимых результатов в области внедрения научных разработок, которые напрямую влияют на устойчивое развитие агропромышленного комплекса Казахстана.
Особенно хочу выделить открытие инновационного центра по первичной обработке и очистке семян кукурузы и сорговых культур. Для нас это не просто оборудование или лаборатория – это реальный мост между наукой и практикой. Возможность качественно подготовить семена, повысить их кондиционность и адаптацию к конкретным климатическим условиям региона позволяет фермерам рассчитывать на более высокую урожайность, а институту – продвигать семеноводство внутри страны и уменьшать зависимость от импортного материала.
Другой важный шаг – это цех по производству органических семян сельскохозяйственных культур. В наше время спрос на экологически чистую продукцию растет, и фермеры всё чаще ориентируются на органическое земледелие. Наш цех выпускает семена без химических удобрений и пестицидов, что делает их безопасными и конкурентоспособными на рынке.
Кроме того, мы внедрили новые адаптивные сорта, гибриды и агротехнологии, которые помогают аграриям получать стабильные результаты даже в сложных климатических условиях. И, конечно, мы продолжили традицию Дней поля, семинаров, вебинаров и демонстрационных показов, где фермеры могут лично увидеть работу новых технологий, задать вопросы нашим ученым и обсудить, как лучше применять научные разработки в своих хозяйствах. Эти мероприятия уже стали эффективной платформой для обмена опытом и прямого диалога с аграриями.
– Удалось ли в 2025 году внедрить новые технологии или цифровые решения в растениеводстве и земледелии? Каков их практический эффект для сельхозпроизводителей?
– Да, 2025 год стал годом активного внедрения цифровых и технологических инноваций в аграрную практику. Одним из наиболее значимых проектов стала система электронного учета данных о семенах в генбанке на базе платформы GRIN-Global. Эта международная система позволяет централизованно хранить информацию о коллекционных образцах, обеспечивает селекционерам и исследователям удобный доступ к данным, повышает прозрачность и прослеживаемость движения семян и облегчает международный обмен генетическим материалом.
Кроме того, мы активно применяем GPS-навигацию и спутниковый мониторинг, что позволяет повысить точность всех агротехнических операций, от посева до уборки урожая. Введены цифровые почвенные карты, которые помогают оптимизировать нормы внесения удобрений и планирование севооборотов, а также умное орошение и сенсорные технологии, позволяющие экономить воду и значительно повышать эффективность полива.
Не могу не отметить внедрение дронов для агромониторинга, с помощью которых мы рассчитываем NDVI-индекс растений и отслеживаем состояние посевов в реальном времени. Также применяется система параллельного вождения сельхозтехники, что обеспечивает точное управление траекторией машин и минимизирует потери.
И, наконец, мы запустили пилотный проект по цифровой прослеживаемости семян, который сейчас тестируется на базе ТОО «КазНИИЗиР». Все эти решения помогают фермерам оптимизировать работу, сократить затраты и повысить эффективность производства, делая аграрный сектор более технологичным и устойчивым к внешним факторам.
– Какие приоритетные инновационные проекты институт планирует реализовать в 2026 году? Есть ли новые направления или фокус на уже запущенные разработки?
– В этом году мы продолжаем развивать как уже проверенные, так и совершенно новые проекты. Среди приоритетов –пилотные проекты по коммерциализации научных разработок, которые поддерживает Фонд науки. Мы также планируем расширять сотрудничество с международными партнёрами и другими научными институтами, обмениваться опытом и внедрять передовые технологии на практике.
Ежегодно мы создаем демонстрационные площадки на фермерских хозяйствах, где аграрии могут оценить продуктивность новых сортов, устойчивость растений и экономическую эффективность технологий. Эти площадки – не просто научные экспозиции, это реальные полигоны для тестирования и обмена опытом, где ученые, фермеры и представители бизнеса обсуждают все нюансы внедрения инноваций. Такой подход позволяет ускорить распространение технологий и укрепить конкурентоспособность отечественного агропромышленного комплекса.
– С учётом текущих погодных условий, в Алматы сейчас наблюдается тёплая зима. Как вы оцениваете влияние климата на сельскохозяйственные планы и научные прогнозы на предстоящий сезон?
– Аномально тёплая зима, которую мы наблюдаем в Алматы, вносит свои коррективы. Недостаток снежного покрова снижает запас влаги в почве, что может негативно сказаться на весеннем развитии озимых культур. Кроме того, ранние оттепели и возможные возвратные заморозки создают риск вымерзания растений.
С научной точки зрения, такие климатические отклонения требуют адаптации технологий земледелия, использования более устойчивых к стрессовым условиям сортов, а также усиленного мониторинга состояния посевов. Мы прогнозируем, что весенне-полевые работы могут начаться на одну–две недели раньше обычного срока. В связи с этим уже внесены изменения в агротехнические рекомендации для хозяйств, включая пересмотр структуры посевных площадей и расширение посевов более засухоустойчивых культур.
– Готов ли КазНИИЗиР предлагать аграриям адаптационные решения в условиях изменяющегося климата? Какие технологии или рекомендации могут быть актуальны уже в этом году?
– Безусловно, мы готовы предложить практические решения для адаптации к климатическим изменениям. Среди них:
Внедрение засухоустойчивых и жаростойких сортов сельскохозяйственных культур;
Формирование и практическое применение адаптивно-ландшафтных систем земледелия, а также современных технологий на богарных и орошаемых землях юга и юго-востока страны;
Биологизация и диверсификация растениеводства, что помогает сохранить плодородие почв и снизить зависимость от химических удобрений и средств защиты;
Применение технологий минимальной и нулевой обработки почвы для сохранения влаги;
Оптимизация сроков сева и выбор адаптированных культур с учётом прогноза погодных условий.
Наша главная цель – обеспечить аграриям практическую пользу, поддерживать устойчивое развитие сектора и сделать отечественное сельское хозяйство более современным, технологичным и конкурентоспособным.
@agro__press @nasec.kz
Свежие комментарии