05.05.2026
Қазақстанда Ұлттық генбанк азық-түлік қауіпсіздігінің негізіне айналуда
Қазақстанда өсімдіктердің генетикалық ресурстарын сақтау мен тиімді пайдалануға бағытталған Ұлттық генбанк құру жобасы жүзеге асырылып жатыр. Бұл бастама елдің агробиоалуантүрлілігін сақтап, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған.
ҚазЕжӨШҒЗИ-ың генофонд зертханасының бас ғылыми қызметкері, биология ғылымдарының докторы, профессор М.А. Есімбекованың айтуынша, бұл бағыттағы зерттеулер 2000 жылдан бері жүргізіліп келеді:
«Біз халықаралық деңгейде мойындалған қағидаттарға сүйенеміз. Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция мен Нагойя хаттамасы аясындағы жұмыс еліміздің геноқорды сақтау саясатын жүйелі түрде дамытуға мүмкіндік береді».
Оның сөзінше, генбанк құру – уақыт талабы:
«Қазіргі таңда генетикалық эрозия күшейіп, ауыл шаруашылығы дақылдарының алуан түрлілігі азайып барады. Сондықтан генетикалық ресурстарды сақтау – стратегиялық міндет».
Ал зертхана меңгерушісі К.Б. Мұкин бүгінде нақты нәтижелер бар екенін айтады:
«Қазірдің өзінде ұзақ мерзімді сақтауға 36 мыңнан астам тұқым үлгісі қойылды. Бұл – отандық селекцияны дамытуға негіз болатын маңызды қор».
Оның пікірінше, генбанк тек сақтау орны емес:
«Бұл жүйе генетикалық ресурстарды пайдалануды бақылауға, ашықтықты арттыруға және аса құнды сорттарды сақтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бірыңғай мемлекеттік тізілім қалыптасып жатыр».
Мамандардың айтуынша, жоба жүзеге асқан жағдайда Қазақстанның импорттық тұқымға тәуелділігі азайып, ауыл шаруашылығының тұрақтылығы артады.
Ұлттық генбанк – бұл ғылым мен ауыл шаруашылығының тоғысқан тұсы ғана емес, елдің болашағына салынған инвестиция.
Национальный генбанк растений в Казахстане становится основой продовольственной безопасности
В Казахстане продолжается работа над созданием Национального генбанка генетических ресурсов растений для продовольствия и сельского хозяйства – ключевого проекта, направленного на сохранение агробиоразнообразия и укрепление продовольственной безопасности страны.
Как отмечает главный научный сотрудник лаборатории генофонда сельскохозяйственных культур КазНИИЗиР, доктор биологических наук, профессор М.А. Есимбекова, исследования в этой области ведутся с 2000 года и уже опираются на международные стандарты:
«Работа по генетическим ресурсам растений развивается в рамках международных соглашений, таких как Конвенция о биологическом разнообразии и Нагойский протокол. Это позволяет Казахстану выстраивать системную и признанную на глобальном уровне политику сохранения генофонда».
По ее словам, создание генбанка обусловлено не только научными задачами, но и реальными рисками:
«Сегодня мы наблюдаем усиление генетической эрозии, утрату сортов и сокращение разнообразия сельскохозяйственных культур. В этих условиях формирование национальной системы хранения – это не выбор, а необходимость».
Заведующий лабораторией генофонда сельскохозяйственных культур К.Б. Мукин подчеркивает, что уже проделана значительная работа:
«На сегодняшний день на длительное хранение заложено более 36 тысяч образцов семян по 7 группам культур. Это серьезная база для дальнейших селекционных исследований и развития отечественного аграрного сектора».
По его словам, генбанк выполняет не только функцию хранения, но и становится инструментом прозрачности:
«Он обеспечивает мониторинг использования генетических ресурсов и способствует сохранению особо ценных сортов. Кроме того, формируется единый государственный реестр, что важно для учета и эффективного управления».
Эксперты отмечают, что реализация проекта позволит снизить зависимость от импортных семян, повысить устойчивость сельского хозяйства к климатическим изменениям и обеспечить выполнение международных обязательств Казахстана.
Создание Национального генбанка – это не просто научная инициатива, а инвестиция в устойчивое будущее аграрной отрасли страны.
@agro__press @nasec.kz
